Archive for January, 2010
De Limburgse Mergelgrotten in de sneeuw
Posted by: | CommentsVannacht is weer verse sneeuw gevallen en dat geeft mij de mogelijkheid wat groeve-ingangen te fotograferen. De donkere ingangen vormen wellicht een mooi contrast met de sneeuw. Tevens bied de winterperiode een mooie kans om de hellingen te bekijken op zoek naar ‘verborgen’ ingangen die je in de zomerperiode, met al die begroeiing, helemaal niet ziet.
De onderstaande foto’s en slideshow laat ingangen zien in het Geuldal en rondom Bemelen.
Kalkoven de Valk bij groeve t' Rooth
Mergelgroeve t' Rooth
Winkelberggroeve Bemelen
Mergelmaquette overgedragen aan Stichting Kasteel Van Valkenburg.
Posted by: | CommentsZie ook: Maquette kasteel Valkenburg
Nadat de mergelmaquette van de kasteelruine eerder al was te zien tijdens de mergelmaand in oktober 2009 (zie andere artikel op de site) hebben de 2 Delftse kunstenaars Erwin Vleder en Ferry Hilgerson het kunstwerk inmiddels overgedragen aan de Stichting Kasteel van Valkenburg.
Vanaf heden zal het kunstwerk voortaan tijdens rondleidingen in de fluweelengrot te zien zijn.
Hieronder zie je interview met de makers van de maquette:
Maquette Kasteel Valkenburg door Erwin Vleder (l) en Ferry Hilgerson
Maquette Kasteel Valkenburg
Greetje Blanckers, de laatste grotbewoonster van de Sint-Pietersberg
Posted by: | CommentsBron: Panorama, 19 juni 1941
Geachte lezer, dit verhaal is overgenomen uit de Panorama van 1941 – dit verklaart de schrijf en vertelstijl, die kenmerkend is voor die tijd.
Aan den westelijke Maasoever, ten zuiden van de Limburgse hoofdstad, rijst de indrukwekkende Sint-Pietersberg op. die in ‘t geheele land bekend is. Het uiterlijk van den omvangrijken berg zier er vriendelijk genoeg uit, met het kleurige bouwland, de boomen en aardige huisjes, die soms sprankelen van zonnelicht. Welk een tegenstelling vormt dit uiterlijk met het innerlijk van den Sint Pieter!
Aan dr. Blink danken wij een pakkende beschrijving van het interieur, die hij gaf in zijn “Wandelingen door oud en nieuw Nederland”: “Op korten afstand van ‘Slavante’ ligt de toegang tot de onderaardsche gangenvan den Sint-Pietersberg, gevormd door een arcade van geel-lichtende tufsteen. Sedert eeuwen heeft men hier langs onderaardsche groeven bouwsteen uit den bodem gehaald en aldus werd de berg met een kruisnet van meer dan 16.000 gangen en dwarsgangen in alle richtingen doorsneden! Bij den ingang van de geopende poort leest men in zwarte letters het volgende rijm:
“Treed, vorst der schepping, treed
Het hart der aarde binnen
En buk gedwee de kruin
Uit eerbied voor deez’ tinnen
Ternouwernood verlicht
Door het flikk’ren der flambouw….”
Het geheel van den berg is somber en eentonig, al vindt men er ook aardige bijzonderheden en aangebrachte tekeningen, waarbij de gids gaarne verwijlt. Daar wijst hij op handtekeningen van beroemde bezoekers als Napoleon, Walter Scott, Rossini. Elders vermelden geschriften geschiedkundige herinneringen aan deze
Greetje Blanckers Grotwoning
gangen; hoe Plinius, de Romeinse natuurkundige, reeds melding maakte van het gebruik der hier aanwezige steensoort. In de nabijheid van den “Drup” werd het portret aan den wand geteekend, door den heer Van Vliet, van den apotheker Bosquet, die veel wetenschappelijke onderzoekingen betreffende den berg deed.
Wie een beetje van sensatie en griezelen houdt, kan heerlijk in den St. Pietersberg dwalen en er interessante dingen ontmoeten. Wijzen we bijvoorbeeld op de in mergel uitgehouwenbeeltenissen van voorwereldlijke diere, op de uitgebreide champignon-kwekerijen en op de vleermuizen die er overwinteren.
Thans maken we van een andere bijzonderheid gewag: De laatste grotbewoonster! Vroeger groeven de menschen een gat in de mergel en richtten zich een primitieve woning in. Vele van deze grotwoningen zijn thans verdwenen of dienen als bergplaats. Éen ervan is echter nog intact gebleven en wordt bewoond door de weduwe Blanckers. Ze heeft den hoogen leeftijd bereikt van 92 jaar. Van haar negende jaar woont zij in de grot, die ze meer dan tachtig ‘lentes’ trouw bleef. De laatste jaren is zij bedlegerig, wegens een ongemak aan een harer benen. Verder is ze kerngezond en zéér levenslustig. Ze kan haar praatje nog goed maken en houdt van bezoek, dat ze dikwijls ontvangt.
Héél haar arbeidzaam leven heeft ze ijverig boerenwerk verricht en tuinieren kon ze ook als de beste! Nu ligt ze rustig in haar bed en slaat het leven in haar omgeving met belangstelling gade. Een vrouw helpt met de bezigheden en houdt haar gezelschap.
Haar woning, die ze eenvoudig, doch zoo knus mogelijk heeft ingericht, bestaat uit een lange gang in de rots, waarvan het voorste gedeelte als huiskamer dienst doet, terwijl het achterste deel als bergplaats wordt gebruikt. De twee gedeelten zijn, op eenvoudige wijze door kasten gescheiden.
In een nis, aan een der zijwanden, is een kachel gemetseld, die de ruimte verwarmt en waarop tevens een potje kan worden gekookt. De grotwoning werd afgesloten met mergelblokken, waarin een deur en raam zijn uitgespaard. De begroeiing op den berg levert voorts een aardige omgeving op.
Greetje Blanckers voelt zich hier uitstekend op haar gemak en zou niet gaarne willen verhuizen.
Grotwoning Greetje Blanckers in 1941
Grotwoning situatie 2008
Hierboven zie je de situatie van binnenuit gezien in mei 2008, de ingang wordt gestut en er ligt zeer veel rommel binnen.
Grotwoning Greetje Blanckers situatie 2009
De grotwoning heeft jarenlang open gelegen en pas in 2009 heeft men deze afgesloten.
Interieur grotwoning Greetje Blanckers
De Oven grotwoning Greetje Blanckers
Op bezoek in de grotwoning
Het IHS-teken – opschriften in de ondergrondse mergelgroeves
Posted by: | CommentsOp mijn ondergrondse tochten kom ik heel vaak het ‘IHS-teken’ tegen. Dit monogram zie je heel groot, soms zeer klein en ook als inkrassing in de mergel. Meestal loop ik er zonder na te denken langs, maar laatst zat ik wat foto’s na te kijken en kwam ik het onderwerp wel zeer vaak tegen en begon ik me af te vragen wat het betekent.
Het monogram IHS
Het monogram IHS wordt vaak verklaard als de beginletters van Iesus Hominum Salvator (Jezus de Redder der Mensen), maar eigenlijk zijn het de eerste drie Griekse letters van de naam Jezus (ΙΗΣΟΥΣ). Dit monogram kwam op in de hoge middeleeuwen. In de oudheid werd het monogram XP (XP zijn de eerste twee Griekse letters van Christos) meer gebruikt. IHS vindt men terug op kerkgevels, biechtstoelen, bidprentjes en ook op oudere kazuifels.
Tegen het einde van de Middeleeuwen IHS werd een symbool, net als de chi-rho in de periode van Constantijn. Soms tekent men boven de H een kruis en daaronder drie nagels, terwijl het hele figuur is omgeven door stralen. Waarschijnlijk werd dit teken door blokbrekers op de mergelwanden getekend om zijn bescherming af te dwingen. De mergelgroeves waren een gevaarlijke plaats en de blokbrekers waren zeer (bij)gelovig. Door dit monogram bij hun werkfront te tekenen, lieten ze in elkaar geval zien dat ze respect hadden voor de omgeving waar ze werkten.
Hier onder zie je enkele voorbeelden uit diverse mergelgroeves in Limburg
IHS-teken Zonneberg
Het gele goud van de Sint-Pietersberg
Posted by: | CommentsBron: www.nd.nl door: Kees de Heer op 23-01-2010
In 2018 stopt het afgraven van de Sint-Pietersberg bij Maastricht voor mergelwinning. Het vrijkomen van de groeve biedt grote kansen voor natuur en recreatie.
De Vereniging Natuurmonumenten lanceerde afgelopen woensdag haar plannen voor de herinrichting van de enorme steengroeve.
De excursie viel me destijds een beetje tegen. Met de tweede klas van de middelbare school gingen we in de winter van 1970-1971 een hele dag naar Zuid-Limburg, voor het vak aardrijkskunde. We werden meegevoerd naar het Savelsbos en naar de ENCI-groeve bij Maastricht. Het kan zijn dat we eveneens een rondleiding kregen door het gangenstelsel van de Sint-Pietersberg, maar daar kan ik me helaas weinig van herinneren. Ik weet nog wel dat de rondwandeling in het Savelsbos me zwaar tegenviel, omdat we midden in de winter geen bloemen zagen en niets merkten van de rijke voorjaarsflora van de hellingbossen.
De rondleiding in de ENCI-groeve viel me tegen omdat ik geen mooie fossielen vond. De mergel zou boordevol kalkskeletjes en haaientanden moeten zitten. Na mijn speurtocht had ik wel een brokstuk met enkele piepkleine schelpjes, maar ik hoopte natuurlijk stiekem op een spectaculaire vondst.
Afgelopen woensdag kwam ik voor de tweede keer in de ENCI-groeve, tijdens een persexcursie van Natuurmonumenten. Gewoontegetrouw heb ik weer een brok mergel en een vuursteenknol mee naar huis genomen, maar ook deze souvenirs zullen nooit in de vitrines van een museum terechtkomen. De oehoe heb ik woensdag niet gezien of gehoord. De grottenspin, de bergnachtorchis en het klaverblauwtje heb ik evenmin kunnen bewonderen. Maar ik kan me nu wel wat voorstellen bij de ambitieuze plannen van Natuurmonumenten voor de herinrichting van de groeve.
Doolhof
De Eerste Nederlandse Cement Industrie (ENCI) is in 1926 begonnen met het afgraven van de Sint-Pietersberg. Maar eigenlijk was dat niet de echte start van de mergelwinning. Reeds aan het begin van onze jaartelling is op de flanken op kleine schaal mergel afgegraven. Vanaf de middeleeuwen werd de ondergrondse mergelwinning op grote schaal
ENCI-groeve
aangepakt. Het uitzagen van enorme mergelblokken resulteerde in een indrukwekkend gangenstelsel, een doolhof van tachtigduizend gangen, met galerijen van wel acht tot tien meter hoog.
De mergelblokken zijn eeuwenlang vooral gebruikt als bouwmateriaal. Nieuw bij de ENCI was dat de kalksteen grondstof werd voor de productie van cement. De ENCI kreeg toestemming om maar liefst honderdveertig hectare van de Sint-Pietersberg af te graven. Deze concessie zou in 1991 aflopen, maar de fabriek kreeg vlak daarvoor toestemming om twintig jaar langer door te gaan en nog dieper kalksteen te winnen. De groeve werd dus niet groter, maar wel steeds dieper.
Op dit moment is een oppervlakte van 106 hectare afgegraven. Op sommige plekken is een kalkpakket van maar liefst 95 meter hoog weggehaald. Daarbij is ongeveer driekwart van het eeuwenoude gangenstelsel verdwenen. Er is nog zestig kilometer over, een doolhof van twintigduizend gangen.
De Oehoevallei
De concessie van de ENCI zou aflopen op 1 januari 2010. Maar de fabriek kwam met het verzoek om tussen 2010 en 2020 nog eens 64 hectare te mogen afgraven. Dat leidde tot massale protesten bij de Maastrichtse bevolking, vooral omdat de oven van de cementfabriek mede wordt gestookt met afval en dat levert de nodige luchtvervuiling op.
De belangen van industrie, recreatie, natuur en cultuurhistorie lijken in dit geval keihard te botsen. Maar intensief overleg tussen de ENCI, overheden, Natuurmonumenten en bewoners, die zich hebben verenigd in de Werkgroep Sint-Pietersberg Adembenemend, heeft eind vorig jaar geleid tot een creatief transformatieplan, waarmee iedereen zich kan verzoenen.
Op de locatie van de cementfabriek komen nieuwe bedrijven, in de zone daarnaast allerlei recreatievoorzieningen. Het grootste deel van de groeve wordt ingericht voor natuurgerichte recreatie, terwijl de meest kwetsbare delen altijd afgesloten blijven voor publiek en alleen onder begeleiding bezocht kunnen worden. De cementfabriek mag nog acht jaar doorgaan met mergelwinning, maar de kalksteen wordt nu zodanig afgegraven dat daarmee meteen het natuurgebied wordt ingericht, met flauwe hellingen voor gevarieerde kalkgraslanden en hier en daar uitgespaarde zuilen voor rotsplanten.
Beheerder Eduard Habets van Natuurmonumenten is enthousiast over het transformatieplan: ,,De schijnbaar onverenigbare functies kunnen toch samengaan, zodat we allemaal winst boeken. De oppervlakte natuurgebied op de Sint-Pietersberg wordt in één klap verdubbeld. We bieden straks natuurbeleving en recreatie, spanning en avontuur. Het wordt nog een hele toer om met al die hoogteverschillen de veiligheid goed te regelen en we moeten tegelijk de kwetsbare natuur zorgvuldig beschermen.”
Eduard Habets is vooral bang voor overmatig oehoetoerisme. Want de grootse Europese uilensoort is erg gevoelig voor verstoring. De oehoe broedt graag in steile wanden van steengroeves, op voor anderen onbereikbare richels. De eerste waarnemingen in Nederland stammen uit de jaren tachtig van de vorige eeuw en vanaf 1997 nestelt de oehoe in de ENCI-groeve.
Eduard Habets vertelt dat de eerste stukken nog dit kalenderjaar worden heringericht en meteen overgedragen aan Natuurmonumenten: ,,We beginnen met de Oehoevallei en met enkele steile groeveranden. We gaan het naaldbos van D’n Observant weghalen. Pakweg tien procent van de kalksteen bestaat uit vuursteenknollen, waar de ENCI niets mee kan. Dit materiaal is met dekgrond op een grote hoop gegooid. Intussen is deze heuvel, de zogenaamde Observant, geheel begroeid met bos. We gaan deze begroeiing weghalen en de heuvel herinrichten, waarbij er zeer waardevolle natuur terugkomt.”
Ingang mergelgroeves ENCI-groeve
Ecoloog Peter Voorn vertelt dat de Sint-Pietersberg een uiterst gevarieerde flora en fauna heeft: ,,Het gangenstelsel van de Sint-Pietersberg is van levensbelang voor allerlei vleermuizen die in vorstvrije ruimten willen overwinteren. Het gaat om veertien verschillende soorten, waarvan er drie op Europese schaal zeldzaam zijn. De verschillende biotopen op de hellingen herbergen allerlei planten en dieren, die in ons land zeldzaam zijn. Dat is vooral te danken aan de kalk in de bodem en aan de zuidelijke ligging, nabij de Ardennen en de Eifel.”
Peter Voorn benadrukt dat de klimaatomstandigheden in de steengroeve heel bijzonder zijn: ,,Heel Zuid-Limburg heeft een bijzonder klimaat, met relatief veel zon en relatief weinig neerslag. In de steengroeve is het microklimaat nog extremer. Want als het elders dertig graden is, dan is het in de windstille groeve minstens veertig graden. Lang niet alle planten kunnen daar groeien, maar daar floreren juist allerlei bijzondere planten.”
Hij vervolgt: ,,Als we groeve herinrichten, dan zorgen we voor een enorme variatie tussen nat en droog, hoog en laag,voedselrijk en voedselarm. We maken bij voorkeur geleidelijk oplopende hellingen, die op het zuiden zijn gericht. Daar proberen we heischrale graslanden en kalkgraslanden terug te krijgen. Deze vegetaties herbergen een extreem hoge biodiversiteit, met soms wel vijftig plantensoorten per vierkante meter, topnatuur met orchideeën en gentianen. De ENCI heeft tientallen jaren geprofiteerd van de mergelwinning, van het gele goud. Nu krijgt Natuurmonumenten dat goud in handen.”
Hast Du Angst im Dunkeln – Der Untergrund von Maastricht
Posted by: | CommentsTekst und information: Maastricht Underground
Grotten Sint Pietersberg
Ingang Zonneberg
Bei einer Wanderung auf und um den Sint Pietersber stehst du plötzlich an einer Tür in der Bergwand. Du betritts die Finsternis und plötzlich findest du dich in einem bedrohlichen unterirdischen Raum wieder. Deine Fantasie geht mit dir durch und du fühlst das Adrenalin durch deine Adern fliessen. Wilkommen in der Welt von Maastricht Underground!
Wenn sich deine Augen an die Dunkelheit und die öllampe des Führers gewöhnt haben, tauchen bei deiner geheimnisvollen Wanderung an Grottenwänden entlang Namen und Zeichenungen von Menschen auf, die hier vor Hunderten von Jahren tagein tagaus ihrer mühsamen Arbeit nachgingen. Diese so genannten ‘blokbrekers’ (Blockbrecher) sägten Mergelblöcke (Mergel = Kalkstein) aus den Wänden, aus denen man in der Vergangenheit Häuser, Kirchen und Schlösser baute und dies auch heute noch tut. Auch Napoleon und der Herzog von Alva haben sich das Labyrinth aus Gängen mit eigenen Augen angeschaut. Irgendwann einmal waren auch ihre Nmen in die Grottenwand eingeritzt (das ist Heut zu Tage natürlich verboten!)
Entstehung der Grotten
Das unterirdische Grottensystem des Sint Pietersberg wurde nicht von der Natur geformt. Es waren viel mehr Menschenhände, die ein Labyrinth aus Bergwerksgängen aus der uralten Schicht an weichem Kalkstein gesägt und gehackt haben. Was man heute noch sieht, sind die überreste dieses Labyrinths, die die Blockbrecher zurückgelassen haben. Das labyrinth zählte irgendwann einml mehr als 20.000 Gänge mit einer Gesamtlänge von etwa 200 km. Heute zählt das Labyrinth noch etwa 6.000 Gänge mit einer Gesamtlänge von cirka 70 km. Verschwinden kann man hier sehr schnell, Fledermäuse haben damit aber kein Problem, sie fühlen sich hier wie zu Hause. Der Mergel ist entstanden, als sich die Skelette und Schalen von Tiere sowie Pflanzenreste auf dem Boden des Meeres aufgehäuft haben, das sich hier vor Dutzenden von Millionen Jahren befand. Die fossilen überreste dieser Tiere sind bis zum heutigen Tage in den gelben Mergelsteinen von Gebäuden in der Stadt und auf den Wänden und Gängen zu erkennen. Die schönsten Funde waren in den jahren 1770 und 1998 zu verzeichnen, als man im Sint Pietersberg auf die aussergewöhnlich gut erhaltenen Fossilien eines Mosasaurus (Maaseidechse), einem direkten Verwandten der Dinosaurier, stiess.
Die Grotten als Schutzort
Dank ihrer geheimnisvollen Geschichte und der verzweigten Ausdehnung kann dem Irrgarten aus Gängen auch eine grosse strategische Bedeutung bei den Dutzenden von Belagerungen der Festungstadt Maastricht zu. Es fanden sogar Kämpfe bis in die Gänge beim nahe gelegenen Fort Sint-Pieter statt. Hier ereignete sich in 1794 eine enorme Explosion, die eine riesige, unterirdische Kuppel riss, die man heute gefahrlos besichtigen kann (in Grotten Nord). Ausserdem dienten die Gänge in Kriegszeiten als Zufluchtsort für die Bevölkerung von Maastricht und dem Umland. In den Grotten grub man Brunnen, es entstanden eine Bäckerei und eine Kapelle und man richtete eine komplette Krankenabteilung ein. Spuren davon sind auch heute noch zu sehen. Während der befreiung der Stadt, im September 1944, fanden Maastrichter Bürger hier Schutz, während die Bomber über die Stadt zogen.
Erlebe die Gänge Selbst
An den Wochenenden und während der Schulferien werden in zwei Gangsystemen ganzjährig Führungen durchgeführt. Von April bis Oktober sogar täglich zu jeder Stunde, 10:50 Uhr bis 15:50 Uhr. Von unseren erfarenen Mitarbeiter erhalten Sie in einer gut einstündigen Führung klare Erläuterungen.
Die aktuellen öffnungszeiten finden Sie unter Maastrichtunderground oder rufen Sie folgende Telefonnummer an +31(0)43 325 21 21
Tipps
- Kombinieren Sie einen Besuch der Grotten Zonneberg mit einer Bootstour auf der Maas, vom Zentrum von Maastricht aus. Rederij Stiphout
- Kombinieren Sie einen Besuch der Grotten Noord mit einen Besuch des nahe gelegenen, 2007 vollständig restaurierten Fort Sint Pieter
- Kombinieren Sie einen Grottenbesuch mit einer Wanderung über den Sint Pieterberg. Schauen Sie sich einmal die Ruine Lichtenberg an.
Algemeine Informationen
Mann empfehlt den Besuchern, eine Weste, ein Pullover oder eine Jacke mitzunehmen, da die Temperatur in Maastricht Underground zwischen 9 und 10C liegt.
Ausgangspunkte
- Grotten Nord – Ausgangspunkt Chalte Bergrust, Luikerweg 71 (viertel 12), Maastricht
- Grotten Zonneberg – Ausgangspunkt Buitengoed Slavante, Slavante 1 (In der Nähe des ENCI), Maastricht
Der Zugang is für Rollstuhlfahrer geeignet.
Mehr links zu Maastricht:
