De Limburgse Mergelgrotten » Berglopen

Extra SOK ledenavond op 16 juli a.s.

Frank Daelmans — Mon, 05 Jul 2010 17:35:39 +0000

Digg this! Tweet This! Share this on del.icio.us Submit this to eKudos Post on Google Buzz Submit this to NUjij Share this on Facebook Email this to a friend?

Politiehond zoekt tevergeefs naar inbrekers in grot

Frank Daelmans — Thu, 22 Apr 2010 19:24:00 +0000

Bron: www. limburger.nl

De politie heeft donderdagavond tevergeefs met een speurhond gezocht naar personen die illegaal een grot aan de Heerder Holstraat in Cadier en Keer waren binnengegaan.

Controleurs van de groene brigade van Staatsbosbeheer gingen poolshoogte nemen nadat het inbraakalarm was afgegaan. Ze hoorden geritsel van kiezel in de grot waardoor het vermoeden bestond dat er zich nog personen in de grot bevonden. De politie werd erbij gehaald om de – mogelijk verdwaalde – personen uit de grot te halen. Er werd echter niemand aangetroffen.

Zondagmorgen activiteit

Frank Daelmans — Wed, 07 Apr 2010 16:47:48 +0000

Met dank aan: Fotograaf Alexander

De zondagmorgen activiteit.

Het is zondagmorgen 9:30 uur. We staan gepakt en gezakt klaar. Allemaal kijken we nog een beetje sufjes. Vannacht is de klok een uur voorruit gezet en dat uurtje minder slaap is ons allemaal in het gezicht te zien. Niet te min vertrekken we vol verwachting richting de parkeerplaats voor de Enci fabriek aan de lange kanaaldijk in Maastricht. We zijn er om 10:15 uur precies en stappen uit de auto. Zou het hier zijn?

Daar komt Frank aanrijden. Hij is vandaag onze hopman. Na de begroeting deelt hij ons mede dat we nog een klein stukje naar het zuiden moeten rijden. Net achter de grens in Lanaye is een parkeerplaats waar we de auto neer zetten en onze spullen gereed maken. Een laatste check van de lampen, de stevige wandelschoenen aan en het avontuur kan beginnen. Vandaag gaan we met 6 volwassenen en 1 belhamel van 8 de mergelgrot “Ternaaien boven” verkennen!! Best spannend als je dit nog nooit hebt gedaan. . . . . . Zeker voor de kleine spruit in ons gezelschap: “pap, en als we dan verdwalen?”

Na een stevige wandeling van ongeveer 15 minuten bergop komen we aan bij een wand waar duidelijk te zien is dat we er nu bijna zijn. Overal steekt de mergel uit de grond en her en der zien we dichtgemaakte oude ingangen van verschillende mergelgroeves. De laatste van het stel is ons doel voor vandaag. Na een korte briefing van Frank onze begeleider maken we de lampen aan en dalen we af de grot in. Na nog geen vijftig meter waan je je in een totaal andere wereld. En als je dan de lampen uitdraait is het echt…..

p i k k e d o n k e r!

Snel maken we de lampen weer aan en gaan we verder de groeve in. Goed is te zien hoe de gangen van boven naar benden zijn ontstaan door de winning van de mergel. Her en der staan er graffiti op de muren. Dat komt volgens Frank doordat in principe iedereen de grot in kan. Dus ook hele volksstammen feestende mensen die er een genoegen in scheppen overal hun “tag” achter te laten. Eigenlijk eeuwig zonde.

Na een poosje lopen komen we bij een grote opening ongeveer 10 meter hoog in de berg. Van hieruit kijken we over de maas het Limburgse landschap in. Nu wordt pas echt duidelijk hoe immens groot en uitgebreid dit gangenstelsel is. We lopen verder en na een minuut of vijf staan we midden in een gang in de tocht. Frank verteld dat dit komt doordat er meerdere openingen in het gangenstelsel zijn. Deze zijn zowel gegraven door de mens als ook ontstaan door instortingen van gangen in de groeve. Hierdoor heeft de wind in sommige delen van de groeve vrij spel en dat verklaart meteen ook de bladeren die we op sommige plaatsen midden in de groeve tegenkomen.

Achter in een gang, ergens aan de rand van de groeve, worden we geattendeerd op een enorme berg modder die uit het plafond lijkt te komen. “Kijk, dit is nou zo’n instorting van bovenaf.” “De gang stort in en de hele laag modder die hier bovenop ligt glijd met bomen en al het gat in”.

Opeens begint onze kleinste bergloper te klagen dat hij het koud heeft. Dat is eigenlijk raar want de temperatuur is net iets warmer als buiten de grot en waaien doet het evenmin. Mmmmmmm, hier is iets anders aan de hand. Na een gesprek van man tot man is al snel duidelijk dat hij het behoorlijk spannend vindt en eigenlijk snel weer aan de frisse lucht wil. We stellen hem gerust en gaan nu langzaam maar zeker weer richting ingang. Frank weet ons door het doolhof van gangen, die soms wel 6 meter hoog zijn, feilloos naar de ingang te loodsen. Met de eerste lichtstralen in zicht sprint onze kleine man naar buiten en heeft hij zo als gewoonlijk weer de grootste praatjes! Het was een hele mooie, indrukwekkende maar vooral leuke en interessante tocht die we gemaakt hebben. De enige smet op de hele ervaring van zojuist is het besef dat er best veel troep door onverlaten in de groeve wordt gedumpt. Zou het nou echt zo moeilijk zijn om je troep mee naar buiten te nemen??

Na deze enerverende zondagmorgen activiteit bedanken we onze leider en bergloper “pur sang” voor de goede zorg en enthousiaste rondleiding die hij ons gaf in één van de vele Limburgse mergelgroeves.

Frank, 10 punten!

Foto’s uit de Limburgse ondergrond

Frank Daelmans — Tue, 02 Feb 2010 18:06:09 +0000

Ik vond deze fantastische foto’s op de Flickr pagina van Staticpulse, een collega bergloper. Deze foto plaats ik natuurlijk met zijn toestemming.

Kijk hier voor meer foto’s uit de Limburgse ondergrond:

Maak jij ook foto’s van je berglopers tochten, laat het mij weten en misschien kunnen we ze hier plaatsen.
Je kunt mij bereiken via de Contact pagina

Het IHS-teken – opschriften in de ondergrondse mergelgroeves

Frank Daelmans — Sun, 24 Jan 2010 13:30:26 +0000

Op mijn ondergrondse tochten kom ik heel vaak het ‘IHS-teken’ tegen. Dit monogram zie je heel groot, soms zeer klein en ook als inkrassing in de mergel. Meestal loop ik er zonder na te denken langs, maar laatst zat ik wat foto’s na te kijken en kwam ik het onderwerp wel zeer vaak tegen en begon ik me af te vragen wat het betekent.

Het monogram IHS

Het monogram IHS wordt vaak verklaard als de beginletters van Iesus Hominum Salvator (Jezus de Redder der Mensen), maar eigenlijk zijn het de eerste drie Griekse letters van de naam Jezus (ΙΗΣΟΥΣ). Dit monogram kwam op in de hoge middeleeuwen. In de oudheid werd het monogram XP (XP zijn de eerste twee Griekse letters van Christos) meer gebruikt. IHS vindt men terug op kerkgevels, biechtstoelen, bidprentjes en ook op oudere kazuifels.

Tegen het einde van de Middeleeuwen IHS werd een symbool, net als de chi-rho in de periode van Constantijn. Soms tekent men boven de H een kruis en daaronder drie nagels, terwijl het hele figuur is omgeven door stralen. Waarschijnlijk werd dit teken door blokbrekers op de mergelwanden getekend om zijn bescherming af te dwingen. De mergelgroeves waren een gevaarlijke plaats en de blokbrekers waren zeer (bij)gelovig. Door dit monogram bij hun werkfront te tekenen, lieten ze in elkaar geval zien dat ze respect hadden voor de omgeving waar ze werkten.

Hier onder zie je enkele voorbeelden uit diverse mergelgroeves in Limburg

IHS-teken Zonneberg

Nog steeds gefascineerd door stilte en duisternis

Frank Daelmans — Thu, 31 Dec 2009 13:25:33 +0000

Bron: Philips Pensioenfonds

De stilte en duisternis fascineren mij nog steeds

Interview met Willem van Schaïk, ‘bergloper’ en schilder

Willem van Schaïk

Interview met ing. Willem van Schaïk, 88 jaar. Al zijn hele leven lang is Willem van Schaïk geboeid door licht en duisternis. Als zevenjarig jongetje betreedt hij voor de eerste maal de donkere mergelgroeven van de Sint-Pietersberg en raakt besmet met het ‘mergelvirus’. In zijn studententijd wordt Van Schaïk gegrepen door het standaardwerk ‘Kunstlicht en Architectuur’ van ir. Louis Kalff. Het is een eerste aanzet voor een carrière als lichtadviseur bij Philips. De beleving van licht en duisternis loopt als een rode draad door zijn leven.

Het gesprek vindt plaats bij Willem van Schaïk thuis in Geldrop. Van Schaïk is minder mobiel sinds hij een ruggenwervel brak bij een ongelukkige val. Tot die tijd bezocht hij met bevriende berglopers nog wekelijks de mergelgrotten van de Sint-Pietersberg. “Nu geef ik af en toe nog lezingen en ik zit in de referentieraad van de Stichting ir. D.C. van Schaïk, een stichting die zich inzet voor het beheer van de onderaardse kalksteengroeven. Na mijn pensionering in 1981 heb ik als gids jarenlang educatieve rondleidingen gegeven aan scholen en universiteiten”, vertelt Willem van Schaïk. “Ik loop al 75 jaar in de grotten en ik weet er blindelings de weg.”

De vader van Willem van Schaïk, de bekende ir. D.C. van Schaïk, ontwierp en bouwde rond 1930 een transporttunnel dwars door de Sint-Pietersberg. Door deze Van Schaïktunnel reden vele jaren wagonnetjes met mergel. “Na het gereedkomen van de tunnel bracht mijn vader de tweehonderd kilometer aan gangenstelsels in kaart en ik assisteerde hem bij het opmeten van de gangen en het fotograferen van de vele historische mergelopschriften. Ik bediende de lantaarn en noteerde de vragen. Zo heb ik samen met hem de weg leren kennen in vrijwel alle gangenstelsels, tot in de meest afgelegen uithoeken”, aldus Willem van Schaïk. Deze kennis kwam hem goed van pas toen hij zich als twintigjarige tijdens de Tweede Wereldoorlog aansloot bij het Limburgse verzet. Hij leidde tientallen mensen die op de vlucht waren voor de Duitse bezetters door de mergelgrotten naar België. “Daar was het veiliger. Het Belgische verzet stond ons dan op te wachten en ontfermde zich over de onderduikers”. Ook de Van Schaïktunnel bleek van historisch belang. “Dankzij deze tunnel konden wij gemakkelijk de nationale kunstschatten naar de schilderijenkluis in de berg brengen. Ik ben dan ook een van de weinigen die de Nachtwacht in handen heeft gehad”, memoreert Willem van Schaïk. In het laatste oorlogsjaar moest Willem van Schaïk zelf vluchten. De oorlogservaringen hebben hem diep geraakt.

Willem van Schaïk studeerde elektrotechniek aan de hts en werkte tijdens zijn studie in de Oranje-Nassaumijn in Heerlen. “Ik was de enige met jarenlange ondergrondse ervaring en kon dus direct aan de slag als Opzichter van de elektriciens bij DSM. Wij legden elektriciteit aan op 800 meter diepte”, vertelt hij. Van 1948 tot 1981 was Van Schaïk werkzaam bij Philips als lichtadviseur. Geïnspireerd door ir. Louis Kalff specialiseerde hij zich in de integratie van kunstlicht in de architectuur. “We hadden toen te maken met de omslag van de gloeilamp naar tl. In 1953 had Philips een oud fabriekje ingericht als demonstratielaboratorium. Dat heb ik toen met 32 elektriciens en 5 binnenhuisarchitecten op de kaart gezet”, aldus Van Schaïk. “Ik heb een fijne periode gehad bij Philips. Ik heb in Eindhoven veel geleerd, met veel genoegen mijn werk gedaan en vooral veel vrienden gemaakt. Bij Philips staan menselijke verhoudingen hoog in het vaandel en dat vind ik belangrijk. Carrière maken is meer dan alleen een goede baan met een goed salaris. Een rijke carrière begint voor de spiegel”, zegt Van Schaïk resoluut.

De bezoekfrequentie aan de mergelgrotten is dan weliswaar lager op dit moment, de liefde voor de groeven is onverminderd groot. “In de grotten heerst absolute stilte en complete duisternis. Dat is indrukwekkend en fascineert mij nog steeds. Met mijn schilderwerk wil ik de sfeer van de grotten creëren. Ik wil mensen die er nooit zijn geweest, laten zien wat echt donker is”. Sinds enkele jaren schildert Willem van Schaïk fraaie aquarellen van verloren delen van het gangenstelsel. “Veel van de gebieden zijn door afgraving verdwenen. Op een avond ben ik thuis achter een stuk tekenpapier gaan zitten en heb ik geprobeerd om een beeld uit mijn herinnering vast te leggen. Al die beelden staan in mijn geheugen gegrift: de aardedonkere gangen van één tot wel achttien meter hoog, slechts verlicht door mijn kleine stallantaarn. Met mijn aquarelmateriaal heb ik de oorspronkelijke pentekening verlevendigd met licht en kleur. Ik was meer dan tevreden met het resultaat”. De eerste unieke beelden van de verdwenen gangenstelsels zijn verzameld in het boek Verloren Schoonheid. Inmiddels omvat de collectie meer dan veertig aquarellen die regelmatig op exposities te bewonderen zijn. Naast de aquarellen vertrouwt Willem van Schaïk ook gedichten aan papier toe. Het zijn gedichten over zichzelf en over zijn verleden.

Nu wordt Willem van Schaïk bij zijn spaarzame bezoeken aan de berg nog steeds met eerbied begroet. Niemand kent de Sint-Pietersberg beter. De ‘oudste bergloper van Nederland’ is zeker een actief gepensioneerde met een boeiend verhaal.

De nieuwe mijnbouwwet nader bekeken

Frank Daelmans — Tue, 01 Dec 2009 18:01:21 +0000

Betekent de nieuwe mijnbouwwet het einde voor het Berglopen?

Door: Jacquo Silvertant – Institute Europa Subterranea

De nieuwe Mijnbouwwet bevat een aanscherping van de veiligheidseisen voor het betreden van de gangenstelsels voor bijvoorbeeld onderzoek. De gaten in de grond zijn allereerst mijnbouwkundige werken met alle veiligheidsrisico’s van dien. Binnen die Mijnwet zijn er in het kort drie soorten van gebruik van de ondergrond; economisch (mergelwinning), recreatief (bezoekerseconomie) en ander gebruik zoals bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek. Complicerende factor is ook hier dat er is uitgegaan van een eenzijdige visie waarbij aan de complexheid van de praktijk is voorbij gegaan.

Hoe hoog men in moet zetten met beheersmaatregelen is afhankelijk van drie elementen: Dat zijn de staat van het gangenstelsel, dus veiligheid en stabiliteit…de complexiteit van het gangenstelsel, men moet dan denken aan uitgestrekte gangenstelsels waarbinnen gedeelten liggen met een zeer divers karakter en waarvan de stabiliteit van invloed kan zijn op de veiligheid in het gebruikte deel….en tot slot de aard van het gebruik van de groeve, bijvoorbeeld voor het mountainbiken in een groeve gelden andere beheersmaatregelen dan voor een vleermuistelling. Hoe dan ook, in meer of mindere mate zullen eigenaren van groeven die maatregelen moeten nemen.

Een specifieke subsidieregeling voor particuliere eigenaren om de financiële gevolgen van eventueel uit te voeren beheersmaatregelen te kunnen dragen is nog niet voorhanden en eigenaren zullen uit kostenbesparing waarschijnlijk eerder geneigd zijn om hun groeve permanent af te sluiten.

In plaats van een regulering betekent de nieuwe wet voor veel kleinschalige activiteiten, zoals wetenschappelijk onderzoek de doodsteek. De reden hiervoor is de reactie van groeve-eigenaren op het gebrek aan faciliterende voorzieningen door de overheid die voortvloeien uit de nieuwe wet. Men zal zo liever niemand in de groeve laten dan dat men het risico aangaat. Wanneer dit inderdaad zo doorzet dan is een officiële of minstens algemeen erkende status van ondergrondse mergelgroeven als cultureel erfgoed nog verder uit zicht.

Voor de beleidsmakers de gemakkelijkste en meest voor de hand liggende optie is de mijnwet zoals hij er nu ligt. Door het verkleinen van de toegangsmogelijkheden tot de ondergrond door het uitsluiten van elk mogelijk risico, verkleind de groep gebruikers vanzelf en daarmee het risico op ongelukken.

Het tegendeel lijkt te gebeuren. Het risico bestaat dat als gevolg van de beperking van de toegankelijkheid van groeven een toename te zien zal zijn in het aantal inbraken en illegaal bezoek rond de mergelgroeven op met name de afgelegen terreinen van natuurverenigingen. De risico’s hiervan zijn niet te overzien, terwijl de groeve-eigenaren worden opgezadeld met een onmogelijke handhavingstaak en eindverantwoordelijkheid, over het vandalisme aan het erfgoed en natuur nog maar te zwijgen.

Een ander effect is dat men vanuit Nederland in toenemende mate naar de Belgische groeven trekt omdat die wel nog toegankelijk zijn. De druk op de ondergrondse- en bovengrondse natuur- en erfgoedwaarden neemt daarmee explosief toe.

Toch zullen er in de toekomst nog genoeg mogelijkheden zijn voor onderzoek, recreatief berglopen e.d. Probleem is alleen dat die mogelijkheden afhankelijk zijn van de goodwill van de eigenaar. De voorwaarden die uiteindelijk door de Provincie aan een vergunning worden gesteld zullen per groeve verschillen. Het is dus niet zo dat per 1 januari ineens alles onmogelijk wordt. het wordt wel moeilijker, omdat de voorwaarden sterk verscherpt zijn. In ieder geval bestaat er bij de verschillende partijen wel de bereidheid om iedere vergunningaanvraag apart te beoordelen. Het is aan ons om te kijken hoe we binnen het kader van de nieuwe wet onze dingen kunnen blijven doen. Het is wel een feit dat ‘gewoon’ wat door de berg lopen waarschijnlijk is afgelopen met de nieuwe wet.

“Opsteker” voor John Hageman

Frank Daelmans — Sat, 09 May 2009 16:24:30 +0000

Bron: de Ster – 8 mei 2009

John Hageman kan uren over de grotten vertellen. Het is zijn grote passie. Hobbymatig, maar ook als vrijwilliger. Alles wat met de mergelgrotten te maken heeft, heeft de interesse van de Maastrichtenaar. Van het in kaart brengen van de grotten zelf tot gidsen om anderen iets te leren over de gangenstelsels tot het bewerken van mergel. “Ik interesseer me ook voor alles wat loopt en kruipt in de grotten. Zo ben ik nu bezig met een onderzoek naar spinnen.” Geen alledaags vrijwilligerswerk. Hageman vindt het echter fantastisch. “In de grotten is stilte absoluut en is duisternis absoluut. Veel mensen vinden dat griezelig, ik vind het geweldig.” Daarnaast zet hij zich in voor de stichting ir. D.C. van Schaïk waarvoor hij een groeve beheert. Jarenlang was Hageman leraar op een basisschool in Maastricht. Geen rustige baan, maar toch vond hij nog genoeg tijd om verschillende vrijwilligersactiviteiten
tedoen. Dat begon al jaren geleden: jeugdwerk, kindervakantiewerk, voorzitter van de ouderraad, redacteur en oprichter van de dorpskrant enzovoorts.
Het Opstekertje is hem op het lijf geschreven. “Ach, ik wil gewoon graag iets te doen hebben.”

17e Internationale lampen verzamelaars beurs te Wilnsdorf

Frank Daelmans — Thu, 23 Apr 2009 19:37:16 +0000

Op 6 juni a.s. wordt te Wilnsdorf (DE) de jaarlijkse “Grubenlampen – Sammlertreffen” (Grottenlampen) verzamelaars beurs gehouden met een grote hoeveelheid antieke en nieuwe carbid, gas en benzine lampen uit de hele wereld.
Deze beurs is een begrip in Europa. Er zijn zoals ieder jaar weer tientallen standhouders uit Europa en zelfs Amerika aanwezig om hun mooiste lampen te laten zien. Daarnaast vind je hier ook diverse boeken en toebehoor voor b.v. je Coleman of Petromax.

Verder vind je een aanbod van meer dan 3000 bijzondere lampen, of je nu op zoek bent naar een goedkope Chinese vergasser of een zeer exclusieve authentieke carbidlamp die je nog voor je verzameling zocht.

Datum: 6 juni 2009

Festhalle Wilnsdorf
Rathausstraße 9
57234 Wilnsdorf

Grubenlampen Sammlertreffen Wilnsdorf

RRB – Regeling Recreatief Berglopen Sint-Pietersberg

Frank Daelmans — Sat, 28 Feb 2009 16:53:28 +0000

Voor de bergloper die graag legaal de Zonneberg wil bezoeken bestaat sinds mei 1996 de RRB (Regeling Recreatief Berglopen). Deze regeling geeft berglopers de mogelijkheid op vrijdagavond van 19:30 – 24:00 uur legaal de bijzondere onderaardse gangen van de Zonneberg te bezoeken. De eigenaar van de Sint Pietersberg, Natuurmonumenten, gaf reeds ten behoeven van wetenschappelijk onderzoek individuele vergunningen en had men een overeenkomst met de VVV- Maastricht voor toeristische exploitatie. Aangezien de Zonneberg op veel Berglopers een bijzondere aantrekkingskracht heeft en men wilde voorkomen dat de berg continue illegaal werd bezocht, met alle gevolgen van dien, bleek deze regeling een gouden greep. Tientallen fanatieke berglopers van jong tot oud maken hier gebruik van.

Berglopers die gebruik willen maken van de RRB zullen dit met een schriftelijk verzoek moeten doen. Hiervoor moet je wel aan enkele eisen voldoen. Als aanvrager dien je meerderjarig te zijn, bekend te zijn met de belangen van Verenging Natuurmonumenten en een proeve van bekwaamheid moeten afleggen.
Als je aan deze eisen voldoet mag je op vrijdagavond tegen betaling van € 1.00 per persoon de gangen bezoeken.

Afgelopen vrijdagavond (27 febr. 2009) was het mijn beurt om de proef af te leggen onder leiding van examinator Alex Mordang. Om niet de hele proef te verklappen aan diegene die deze in de toekomst nog moeten afleggen, volgt hier een korte, gecensureerde versie van deze leuke (en geslaagde) avond.
Om 20:00 uur moest ik me melden in het gidsenhok op slavante om mij in te schrijven voor deze avond. Hierna liepen we met zijn drieën naar de hoofdingang, onderwijl Alex mij in het kort nogmaals de regels uitlegde. Eenmaal binnen ben ik aan de beurt. Mij wordt gevraagd naar een bepaald punt te lopen (zonder hulp en kaart natuurlijk) en ondertussen, als ik dat al weet, links en rechts uitleg te geven over de Zonneberg. Het afgelopen jaar ben ik reeds diverse malen als introducé meegelopen en het gevraagde blijkt niet al te moeilijk, het eerste punt is snel bereikt. Alex neemt zich gelukkig de tijd en wijst mij hier en daar op afbeeldingen en opschriften die ik nog nooit had gezien, zodat de avond niet alleen maar ‘van punt tot punt lopen’ is. Als laatste hebben we nog het padvindersgat bezocht, deze doorgang naar ‘Noord’ geld als ‘Nooduitgang’. Zo rond tien uur bleek dat ik mijn weg in deze groeve goed genoeg kon.

Voor verdere uitleg kun je hier de site van de RRB bezoeken: Regeling recreatief Berglopen