Bron: Mergelfestival 2011

In nauwe samenwerking met de Stichting Fluweelengrot/Kasteelruïne en Mergelcarving.nl, is 2011 uitgeroepen tot het jaar van de Mergel.

Er zullen dit jaar weer veel activiteiten plaatsvinden die zich richten op mergel in het algemeen.

Het zesde Mergelfestival wordt dit jaar opgesplitst over 2 perioden. Een buitenvariant op de Kasteelruïne start in het Paasweekend van 23 april t/m 8 mei 2011. De nadruk ligt hier op de deelnemende beeldhouwers die hun werkstukken zichtbaar voor het publiek creëren en de workshop voor bezoekers.

Tijdens de Herfstvakantie van 15 t/m 30 oktober is er in het gangenstelsel van de Fluweelengrot een tentoonstelling ingericht met mergelbeelden, die u aan het einde van de reguliere rondleiding kunt bezichtigen.

Dagelijks zijn 1-2 beeldhouwers “live” aan het werk.
De rondleiding door de Fluweelengrot kan tijdens het Mergelfestival tegen een kleine vergoeding vanaf € 3,00 aangevuld worden met een mergelworkshop in het grottenatelier van Mergelcarving.nl.

Bron: Dennis2 van het Berglopersforum

De Blokbreker, de stoere werkman, die in het eeuwige donker van de onderaardse gangen van de Valkenburgs grotten zwoegde om de zware mergelblokken los te hakken, is nu vereeuwigd. Een beeldje van de Blokbreker heeft een plaats gekregen in de mergelwand naast de ingang van de Gemeentegrot aan de Cauberg.
In een nis staat hij met zijn gereedschap in de hand, klaar om weer aan de slag te gaan. En aan het alpinopetje op zijn hoofd zou je kunnen afleiden, dat het een beeld is, waar mergelspecialist Fer Rouwet uit Ingber/Sibbe model heeft gestaan.het beeld is gemaakt door Harry Vrijens.

De blokbreker

Discussie tussen vereniging Het Geuldal en de locale blokbrekers liep hoog op.

Het Limburgse dorpje Valkenburg werd vanaf het midden van de 19e eeuw druk bezocht door toeristen. Ze kwamen voor de natuur, de heuvelachtige (en daardoor buitenlands aandoende) omgeving en de mergelgrotten. In 1885 wordt de eerste Vereniging voor Vreemdelingenverkeer opgericht n.l. “Het Geuldal”. Door het toenemende toerisme kwamen de belangen van de blokbrekers en Vereniging het Geuldal in gedrang. Dit uitte zich in talrijke discussies, vernielingen en diverse rechtszaken. Hieronder zie je enkele krantenberichten uit de jaren 1889 en 1890 waarbij de gemoederen tussen de blokbrekers en ‘Het Geuldal’ hoog oplopen. Verder geeft dit verslag natuurlijk een mooi beeld van hoe bijvoorbeeld de rechtspraak in die tijd plaatsvond.

Eind januari 1889 – De vereniging Het Geuldal heeft gemerkt dat er in de laatste week van januari 1889 dat er baldadigheden hebben plaatsgevonden in de Valkenburger groeve. Verschillende opschriften en tekeningen die daar voor de toeristen zijn gemaakt, zijn vernield. Zij hadden het blokbreken alhier reeds verboden en hebben melding gemaakt van de baldadigheden. De groeve is niet lang daarvoor afgesloten met een hekwerk. Uiteindelijk wil de vereniging wel water bij de wijn doen als de blokbrekers een andere plek uitzoeken in de groeve waar de bezoekers er geen last van hebben.

Een van de eerste krantenberichten is uit 7 februari 1889; Het Gemeentebestuur van Valkenburg maakt bekend dat er een verzoekschrift is binnengekomen van de vereniging ‘het Geuldal’, houdende een onderzoek in te stellen naar de gelegenheid tot het verder breken van blokken in de Valkenburger Groeve (De huidige Gemeentegrot).
Om aan dit verzoek gevolg te geven, vraagt het Gemeentebestuur aan de blokbrekers een ‘commissie’ van 3 personen samen te stellen, om een geschikte plaatst in de groeve aan te wijzen waar nog zonder gevaar gewerkt zou kunnen worden. Vlak daarna hebben zich reeds enige bergwerkers bij het Gemeentehuis gemeld. Er is zelfs een beloning van 50 gulden uitgeloofd aan diegene die de schuldige kan aanwijzen.

Blokbrekers Valkenburg 23-2-1989

Op 23 februari lezen we het volgende bericht. De blokbrekers later het er niet opzitten en laten een ‘adres’ ter ondertekening circuleren, welke ze naar de Tweede kamer willen sturen. Hierin willen ze;”Hun grieven blootleggen inzake het hun wederrechtelijk verbieden van de exploitatie der groeven door de Vereniging Het Geuldal”.

Blokbrekers Valkenburg 14-03-1889

Op 14 maart sturen de blokbrekers het ‘adres’ naar de Tweede kamer. Heden ten dage zouden 20 handtekeningen geen indruk maken en ik vraag me af of dat 130 jaar geleden wel zo was.

Blokbrekers Valkenburg 26 maart 1889

Op 26 maart 1989 staat daar dan opeens de Ingenieur der Mijnen en een landmeter van het Kadaster in Valkenburg. Zij gaan; “Metingen verrichten in de onderaardse gangen, om te constateren, of de ontginning eener groeve onder een perceel, niet wederrechtelijk te ver is doorgevoerd.
Deze meting staat dus ook al in verband met de bekende agitatie der blokbrekers tegen het ‘Geuldal’.

Blokbrekers Valkenburg 3 april 1889

Op 3 april arriveren met de trein van 11 uur de justitie van Maastricht, teneinde met een ingenieur van het mijnwezen en een landmeter van het kadaster een onderzoek te doen naar den toestand der groeven . Van dat onderzoek zal afhangen, of de betreffende blokbrekers al dan niet zullen worden vervolgd.

Blokbrekers Valkenburg 9 april 1889

9 April 1889 – De heer E. en de blokbrekers waren daarbij tegenwoordig. Besloten werd: Een put te boren, ten einde de juiste dikte van het gewelf te meten en te vernemen onder welke concessie de bergwerkers gearbeid hebben. Omtrent de dikte verschilden de opzichter K. en de heer B. aanmerkelijk van gevoelen. De justitie zal later bekend maken hetgeen door haar in deze zaak zal worden gedaan.

Blokbrekers Valkenburg 11-02-1890

Dan gaat het dus naar de Tweede Kamer en zij doen er, net zoals nu nog steeds het geval is, iets langer over, maar op 12 februari 1890 vinden we weer een bericht terug in de krant: In het, door de blokbrekers aan ZExc. den minister der Binnenlandse Zaken gezonden adres, klagen zij hun nood;
1 – Omdat 10 hectare van hun concessieveld wegens gevaar voor hen werd gesloten, terwijl volgens hen geen ander punt van dat berggedeelte bouwvallig is dan de zogenaamde ‘driedrup’ waar niemand kan, nog wil werken.
2 – Omdat de blokbrekers stelselmatig verhinderd worden in de 33 hectaren berg te graven, waarmede bij besluit van Gedeputeerde Staten van 1883 en met toestemming van de grondeigenaren het concessieveld van de Valkenburger groef is uitgebreid. Dringend verzoeken de blokbrekers, die zich in hun bestaan zien bedreigd, van den minister een nader onderzoek, daar zij overtuigd zijn dat ZExc. verkeerd werd ingelicht.
Twee blokbrekers alhier, die met geweld in den berg wilden dringen en bij die gelegenheid de daar wachthebbende marechaussees hadden beledigd, zijn te dier zake door de Arrondissementsrechtbank te Maastricht veroordeeld respectievelijk tot 7 en 10 dagen gevangenisstraf.

Blokbreken Valkenburg 15-02-1890

15 februari 1890 – De zaak van den heer G. Erens en de blokbrekers uit Valkenburg onlangs door de kantonrechter alhier veroordeeld wegens het openen van en het wederrechtelijk ontginnen in de Valkenburgergroef, zal op maandag 24 maart dezer voor de Arrondissementsrechtbank te Maastricht in hoger beroep behandeld worden.

Blokbrekers Valkenburg 03-04-1890

Blokbreken Valkenburg 10-04-1890

10 april 1890 – Zoals we reeds mededeelden, werden de blokbrekers alhier maandag van de vorige week door de rechtbank in Maastricht van het hun ten laste vrijgesproken. Denzelfde dag zijn de hekken, welke de toegang tot den berg beletten, geopend. Door wie of wien is onbekend. De dinsdag daarop volgende togen de bergwerkers al zingende de straten door en hervatten den arbeid in de sedert lang voor hen gesloten geweest zijnde groeven. Sedert werken zij ijverig door en hebben reeds verscheiden mergelblokken uitgekapt, welke zij tegen flinke prijzen aan de heer H., ingenieur, die bezig is met het bouwen van een nieuw huis in de ‘Plenkert’, van de hand hebben gedaan. Justitie en politie laten heb gemoedelijk begaan.

En gelukkig mag het recht zegevieren want op 3 april lezen we het volgende bericht: De rechtbank te Maastricht heeft de vijf blokbrekers uit Valkenburg, die in de vorige week in hoger beroep terecht stonden, aangeklaagd van eene nieuwe steengroeve zonder vergunning te hebben geopend, van die klacht vrijgesproken.

Blokbrekers Valkenburg 15-04-1890

De vijf blokbrekers uit Valkenburg hebben moed gekregen nu ze het recht aan hun zijde hebben: 15 april 1890 – Volgens het Limburgs Nieuwsblad zou er andermaal tegen de blokbrekers wegens het breken van blokken in de Valkenburgsche groeven proces-verbaal zijn opgemaakt!

Blokbrekers Valkenburg 26-04-1890

De blokbrekers, tegen wie andermaal proces-verbaal is opgemaakt, zijn reeds voor den rechter-commissaris moeten verschijnen, terwijl de wachtmeester der marechaussee en de bergopzichter Colen als getuigen gehoord werden. Tegen de voerman H., te Valkenburg, is dinsdag proces-verhaal opgemaakt wegens het vervoer van mergelblokken uit de groeve.

Blokbreken Valkenburg 6-05-1890

Blokbrekers Valkenburg 6-05-1890

6 mei 1890 – Door den rechter commissaris te Maastricht werden dinsdag gehoord de oudste blokbrekers, te weten Paulus Prévoo, oud 80 jaren, te Gulpen, Hub. Prévoo, 70 jaar, te Vaals, Ant. Lemmens, 72 jaar, J.H. Beckers, 71 jaar en Jan Lemmens, 70 jaar, laatstgenoemden te Valkenburg. De justitie wenschte hen te horen, ten einde te vernemen, op welke wijze en voorwaarden in vroeger jaren in de Valkensburgse groeve gewerkt werd. Uit hun verklaringen bleek, dat zij alleen werkten volgens reglement, t’ welke hen voorgehouden werd door hun oudere beroepsgenoten. Als zodanig hadden hun voorouders, zijzelven en aldus, meenden ze, moesten ook hun nakomelingen mogen werken. Met inachtneming van den raad der oudere blokbrekers, hadden zij steeds veilig in de groeve gearbeid: nooit verzuimden zij de noodige pijlers te laten staan, waardoor berginstortingen werden voorkomen. Bij afscheid tekenden de oudjes hun op last van den rechter-commissaris in schrift gebrachte verklaringen, terwijl hun de bemoedigende woorden werden toegevoegd; “Werkt waar ge iets vinden kunt”.

Blokbrekers Valkenburg 08-05-1890

8 mei 1890 – Op bevel van Gedeputeerde Staten werd maandag, onder toezicht van de marechaussee, dat gedeelte der onderaardse groeve met een muur van een meter dikte toegemetseld, waar de bergwerkers thans werkzaam zijn. Den blokbrekers werd zondag van dat besluit kennis gegeven; hun werd tevens verzocht, genoemd gedeelte voor maandag te ontruimen, onder bedreiging, dat die ontruiming – werd hieraan niet goedwillig voldaan – desnoods met geweld zou geschieden.

Blokbrekers Valkenburg 17-05-1890

17 mei 1890 – Zoals reeds medegedeeld werd, is onze oude onderaardse mergelgroeve op bevel van Gedeputeerde Staten, daar waar de blokbrekers werkzaam waren met een muur van een meter toegemetseld. De werklieden weigerden de werktuigen mede te nemen en verklaarden, ze liever te laten inmetselen. Op dit besluit zijn ze echter later teruggekomen, zij haalden hun werktuigen weg en hervatten toen den arbeid in de onmiddellijke nabijheid van het afgesloten gedeelte, namelijk aan de zogenaamde “waterweg”. Zoals vanzelf spreekt, mogen zij ook dáár niet werken. Men is nieuwsgierig wat op deze werkhervatting zal volgen. In de veenkoloniën heeft de politie moeilijkheden, omdat het werkvolk den arbeid staakt; hier in het Geuldal is het juist het omgekeerde.

26 juni 1890 – Op bevel van provinciaal bestuur werden donderdag van verleden week de drie ingangen tot de oude Vakenburgsche mergelgroeve, welke onder de gemeente Berg en Terblijt gelegen zijn (toenmalige situatie), met oude spoorwegdwarsleggers dichtgemaakt. Zoals reeds gemeld werd, is de hoofdtoegang reeds door den voorman H. toegemetseld en voorzien van een deur; met de thans aangebrachte nieuwe afsluiting was H. niet in zijn schik en daarom verscheen hij ter plaatse met den burgemeester van Berg en Terblijt. Laatstgenoemde protesteerde tegen de aan te brengen afsluitingen en verklaarde zijn beklag te zullen indienen bij Gedeputeerde Staten, op grond, dat er hier bevel tot uitvoering gegeven was zonder zijne voorkennis; naar zijne mening was hij baas in zijne gemeente.
Den werklieden werden ondertussen hatelijkheden toegevoegd (ze werden dus uitgescholden), waarop de gemeenteveldwachter alhier den persoon, die zich daaraan schuldig maakte, verzocht de lieden met rust te laten. De burgemeester koos voor den man partij en voegde den veldwachter de woorden toe; “Ik ben hier hoofd der politie, gij hebt hier niets te maken”, waarop de veldwachter repliceerde, dat hij niet alléén Gemeente- maar tevens onbezoldigd rijksveldwachter was. Na nogmaals luid zijn afkeuring te hebben uitgesproken over hetgeen er gebeurde, verklaarde de burgemeester dat, bijaldien er bergtochten onder zijn gemeente werden gehouden, hij alsdan hier en op gene andere plaats toegang tot den berg wilde hebben. De blokbrekers houden zich kalm. De groeve staat thans onder voortdurende bewaking van de politie.

Vanaf hier eindigt het verhaal, tenminste voor mij want ik heb helaas niet meer kunnen vinden. Wat is er met de bergwerkers gebeurd? Ze hadden reeds een hoge leeftijd en ik vraag me dan ook af of ze misschien in een andere groeve terecht konden voor hun werk. Heb jij misschien na het lezen va n dit verhaal meer info, laat het mij dan weten. (bijvoorbeeld via de Contact pagina

In deze aflevering van de NCRV serie “Bosch, Beuk & Haan” bezoekt Evelien Bosch de Sibbergroeve en mag zij de hedendaagse moderne blokbrekers helpen met hun werk om de mergelblokken uit de deze mergelgroeve te halen. Misschien voor ons berglopers iets minder interessant, maar wel leuk Limburgs is de kok Ramon Beuk die gaat koken met asperges en de vogeldeskundige Nico de Haan die op zoek naar de mooiste plekjes van Zuid Limburg.

Bron: Berggalm Jaargang 8 – nummer 4

Website: Berggalm

De Grottenwereld van de Heerderberg

Boven de vroegere uitgang van de Gemeentegrot te Valkenburg staat geschreven:

„U heb ik lief, omhuld altaar der duisternis Wijl Uwe nacht mij leert, hoe schoon het daglicht is.”

Van dit onderaards labyrinth met zijn eeuwige stilte en beklemmende duisternis, met zijn vele geheimen en onopgeloste raadsels, gaat toch een aantrekkingskracht uit, waaraan geen weerstand is te bieden.

Of men nu staat voor de inferno-achtige gaten van de grote Sint-Pietersberg of slechts voor de even schilderachtig gelegen grotopeningen van de kleine Heerderberg, voor den waren „bergloper” maakt dit geen verschil. Schreef Limburgs grootste grottenenthousiast, Willy Verster, niet eens: „Geeft men zich eenmaal over aan de lust om de geheimzinnige doolhof te verkennen, dan wordt de grot als een sirene, aan wier roep men geen weerstand kan bieden.”

Velen evenwel kunnen een zekere angst niet overwinnen om zelf in de donkere gangen een verkenningstocht te maken en stellen er zich mee tevreden allerlei verhalen te verzinnen, die de geheimzinnigheid van de Zuid-Limburgse grotten-wereld nog moet verhogen.

Bijzonder over de omvang en de uitgestrektheid wordt veel gefantaseerd. Reeds Faujas Saint-Fond maakt op het eind van de achttiende eeuw in zijn groot werk over de Sint Pietersberg melding van het feit, dat door de bewoners van die streek algemeen werd aangenomen, dat de gangen van de Sint-Pietersberg zouden doorlopen tot Visé,  ja zelfs onder de Maas door in verbinding zouden staan met de grotten op de rechter Maasoever gelegen.

Doch de schrijver wist reeds, dat dit louter op verbeelding berustte, omdat de Franse genie-officieren zich de moeite genomen hadden de hele Sint-Pietersberg te verkennen en een gedeelte in kaart te brengen. En vertelt Willy Verster niet, hoe oude bewoners van Valkenburg meenden, dat hun grot tot Maastricht zich uitstrekte en daar met de beroemde Sint-Pietersberg in verbinding stond?

Heerderberg

Is het dan te verwonderen, dat ook over de grotten van de Heerderberg iets dergelijks verhaald wordt in de omliggende dorpen? Liepen er geen gangen vanaf de grotten bij de Kiezelkuil gelegen naar het dorp Heer en onder de Maas door naar de Sint-Pietersberg? Kwam men niet in Bemelen uit, wanneer men de groeve achter de boerderij helemaal doorliep?

En al was dit misschien niet zo heel zeker vanwege de vele instortingen, dat men onder de Rijksweg kon doorlopen naar de Keerderberg, dat stond absoluut vast. Ja, en hoe uitgebreid was wel niet de Oude Berg aan de Holstraat? Dit was gewoonweg niet te zeggen. Het grootste gebaar van „heel wijd weg” was voldoende om de ongehoorde uitgestrektheid aan te geven. Hadden de beruchte Bokkenrijders, de schrik van Zuid-Limburg in het midden der achttiende eeuw, hun lugubere samenkomsten niet op de Heerderberg gehouden?

En waren het niet de Romeinen, die voor de eerste maal de mergelblokken op de Heerderberg braken voor hun vestings-werken en villa’s?
Werd dit niet onomstotelijk bewezen door de gang, die in Mei 1940 gevonden werd bij het maken van een tweede uitgang voor de schuilkelder? Wat jammer toch, dat dit alles naar het rijk der legende moet verwezen worden! en zij, die dit op hun geweten hebben zijn Broeder Jeroen en de schrijver.
Rond Kerstmis 1939 werd een speurtocht ondernomen in het onderaardse rijk van de Heerderberg.

Een week lang werden alle hoeken en gaten doorsnuffeld, opschriften werden genoteerd, de wanden betast en beklopt; al kruipende werden gevaarlijke stukken bezocht, materiaal werd weggegraven en langzaam maar zeker werden de omtrekken van het grottencomplex in onze geest gegrift.
Veel vraagtekens zijn nog steeds blijven staan, maar wel is thans bekend wat legende en wat historie is van de geliefde Heerderberg.
In totaal kunnen een twaalftal grotere en kleinere groeven op het terrein onderscheiden worden. Enige zijn niet meer dan spelonken.

Uit veiligheidsoogpunt komen slechts twee groeven in aanmerking voor blokbreken:

De grot in 1911 aangelegd voor de bouw van Huize St. Joseph en de Oude Berg op de Kiezelkuil, maar dan moet voor de laatste een betere ingang gemaakt en een gedeelte afgesloten worden. De omvang zelfs van de grootste groeve, de Oude Berg, is van die aard, dat van verdwalen geen sprake is.
Wel kan men enige uurtjes rondlopen zonder de uitgang te vinden, doch het is onmogelijk, dat men dagen zou kunnen ronddolen zonder door een reddingsbrigade gevonden te worden.

In de Sint-Pietersberg is dit ook thans nog mogelijk. In het algemeen gezegd zijn er in de loop der eeuwen maar weinig vaklui werkzaam geweest op de Heerderberg.
Een blik op de methode van uitkappen en het maken van gangen toont dit overduidelijk. Het gevolg hiervan is, dat zeer gevaarlijke plekken in de verschillende groeven zijn ontstaan.

Alleen het achterste gedeelte van de Boerderijgrot en van de Oude Berg vertoont een vakkundige aanleg. Ook enkele gedeelten in de grot bij de Vossenkuil dragen de sporen van een meesterhand. Hier treft men dan ook de namen aan van een bekend blokbreker nl. Conradi.
Het spreekt wel vanzelf, dat ook de Nieuwe Berg volgens de regels der kunst is aangelegd, hoewel het rechtse gedeelte vrij gammel is, het gevolg van het feit, dat onvoldoende kennis aanwezig is geweest wat betreft de dikte van de plafondlaag. Geen enkel gegeven wijst er op, dat de Romeinen op de Heerderberg werkzaam zijn geweest.

Wel heeft op de Keerderberg, waar nu het College ligt van O.L.V. van Lourdes, eens een Romeinse villa gestaan, Backerbosch geheten, doch er zijn aanwijzingen, dat ter plaatse de mergel voor de villa ontgonnen is. In de literatuur wordt tweemaal het blokbreken op de Heerderberg vermeld, zonder een nadere aanduiding welke groeve gebruikt werd.
Uit de Kapittelbesluiten van 1591— 1608 te Maastricht is op te maken hoe een gedeelte van de Oude Jezuietenkerk op de Breedestraat, waarvan de eerste steenlegging plaats vond in 1606, opgetrokken is met blokken, die op de Heerderberg gebroken werden.

En volgens het Schuttersboek, aanwezig in het Rijksarchief te Maastricht, gaf het Kapittel in 1657 aan de schutterij verlof om mergel te delven op ons terrein.
Deze beide gegevens zijn niet van die aard, dat daarmee gezegd is, dat toen voor de eerste maal mergel gedolven werd op ,de Heerderberg.

Evenmin kunnen de opschriften in de verschillende grotten iets leren. Wanneer in de Sint-Pietersberg het oudste opschrift dateert uit 1408, ofschoon het absoluut vaststaat, dat reeds de Romeinen hier werkzaam zijn geweest, dan kan geen verwondering wekken in de groeven van de Heerderberg zeker geen vroeger jaartal te vinden!
Wij vonden het oudste jaartal en wel 1650 in de Mariagrot.

Zeker is het blokbreken van oudere datum, doch wanneer precies de Heerderberg een groeve rijk was, zal wel altijd een vraagteken blijven.
Een volgende keer iets over de betekenis van de groeven als veilige schuilplaats voor de omringende dorpen in tijden van oorlog en belegering.

Mergel ontstaat als dieren met een kalkskelet doodgaan en zich op deze manier afzetten op de bodem van de zee. Mergel is dus een afzettingsgesteente bestaande uit een mengsel van klei en fijne kalk. In Nederland wordt de regel gehanteerd dat mergel een gesteente is dat voor 25-75% uit kalk bestaat en voor het restant uit klei. Mergel is vooral afgezet tijdens de Krijtperiode en komt ondergronds in vrijwel geheel Nederland voor. Zuid-Limburg is het enige gebied in Nederland waar de mergel dagzoomt d.w.z zichtbaar aan de oppervlakte komt. Mergel is dus de Limburgse benaming voor Kalksteen.

In mergel vind men vele, voornamelijk kleine tot microscopisch kleine fossielen. Grote fossielen zijn er wel, maar uiterst zeldzaam. Verder vind men tussen de mergel diverse lagen vuursteen (silex), dit is een zeer hard gesteente. Het gesteente wordt vuursteen genoemd omdat een slag met een stuk vuursteen op een stuk ijzer vonken kan maken, waarmee brandbaar materiaal aangestoken kan worden. (na de nodige oefening!)

Het Krijt is een geologisch tijdperk dat duurde van ongeveer 145 tot 66 miljoen jaar geleden. Het Krijt was een periode met een relatief warm klimaat en een hoge zeespiegel. In het water leefden tegenwoordig uitgestorven groepen dieren waaronder de hier zeer bekende Mosasaurus.

Mergel (komt waarschijnlijk van het Romeinse “marga”) is makkelijk te bewerken tot bouwsteen welke vanaf de middeleeuwen veelvuldig werd gebruikt voor de bouw van b.v. Kerken, kastelen en verdedigingswerken. De Limburgse mergelgrotten (welke dus eigenlijk mergelgroeves zijn) zijn ontstaan door eeuwenlang ondergronds mergel delven (Blokbreken genoemd) waarbij de nu bestaande grote hoeveelheid gangen zijn ontstaan. Toen men op grotere schaal bakstenen leerde maken werd de mergelproductie te duur. Heden ten dage wordt er nog steeds ondergronds mergel gedolven (in Sibbe) maar hoofdzakelijk voor restauratie en onderhoud.

Of de Romeinen reeds ondergronds mergel wonnen is moeilijk na te gaan en waarschijnlijk niet waar. Wel is bekend dat zij reeds mergel gebruikten voor de fundering van hun huizen. Zij maakten hoogst waarschijnlijk gebruik van een dagbouwgroeve zoals de ENCI dat heden ten dage nog steeds doet. De ENCI gebruikt mergel voor de productie van cement, waarbij zij grote delen van de Sint Pietersberg en de daarbij behorende unieke ondergrondse gangenstelsels afgegraven hebben.

Onderstaand opschrift komt uit Ternaaien boven. het is een opschrift van een blokbreker:

Thomas Rongissaer heeft in deesen berg blokken gemaek
maer hij heeft er noch meer gevaaren in het .?.(‘ans’, als in ‘jaar’) 1818, 1819 en 1820

Vertaling; ‘Thomas Rongissaer heeft in dezen berg blokken gebroken, maar hij heeft er nog meer de berg uit gereden (paard en wagen) in het jaar 1818, 1819 en 1820′.

Een meter ernaast staat ook nog eens Thomas Rongissaer (achternaam is dan ook goed te lezen)

Ik heb geprobeerd de naam ‘Rongissaer’ op diverse manieren te ‘Googleen’, maar ben de naam niet tegen gekomen. De term ‘gevaaren’ komt uit het Limburgs en betekend ‘vervoerd’. (Met dank aan John voor de uitleg)

Het opschrift staat bijna aan het einde van de groeve, dus kan men er vanuit gaan(speculatie) dat men ook niet veel langer dan de periode 1820 – 1830 in Ternaaien boven heeft gewerkt.

Ik ben deze naam verder nog niet tegen gekomen in Ternaaien boven, maar dat zegt natuurlijk niets. Wellicht is er iemand die de naam ‘Rongissaer’ wel ergens heeft aangetroffen? Ik hoor het graag.

De ochtend gloort reeds aan de horizon
Wensen dat ik uit dit leven vluchten kon
Voor dag en dauw, de zon reeds lacht
Het werkfront onbewogen, de mergel wacht

Door de vloeklaag heen, drijf ik mijn gang
Vuursteenlagen maken me bang
Ze brengen geen geld op, kosten mij brood
Werk in deze gangen wordt nog mijn dood

De duivel waart hier rond, ik heb hem gezien
Zou hij mijn twijfel in god soms doorzien
Mijn hand aan de beitel, geen idee van de klok
Voor het schamele loon van 7 cent per blok

Mijn maat met zijn zaag, vraagt mij te spoeden
Zijn vrouw en vijf kinderen, zeven monden te voeden
‘Schiet eens op’, gaat zijn beklag
Op dit tempo zelfs geen ‘stool’ per dag

Ik werk aan de ‘sjaap’, handen raken soms de muur
De arbeid goedkoop, de steen te duur
De ‘knabben’ zijn waardeloos, heb er niets aan
Stapelwijze in een zijgang gedaan

Het werk is gevaarlijk, elke dag weer
Geest is nog sterk, lichaam doet zeer
De Zager, de Breker, collegiaal broederschap
Leven in vertrouwen, overtreffende trap

De vorige week nog, plafond naar beneden
Op slag dood, echt niet geleden
Gewoon pech gehad, kans één op een miljoen
Hoe kan mijn god, iemand zoveel ellende aandoen

150 stappen van de ingang, vals plat omhoog
Plafond steeds lager, gang in een boog
Weg goed te vinden, mijn hand langs de rand
De wielnaaf die slijt een groef in de wand

Einde van de werkdag, niets houdt me op de been
Horizon en nacht vertroebelen tot een
Geen kracht in de armen, de beitel zo zwaar
Kan nu naar huis, ben eindelijk klaar

Ik kras mijn naam in de zachte kalk
Mergel vermengt zich met zweet
Hoe lang ik ook op deze wereld zwalk
Iedereen weet nu hoe ik heet

01/08/2007 Frank

Meer over blokbreken weten, kijk dan eens hier:

Geocities – Workshop Blokbreken

Ja, maar deze site laat heel goed zien wat blokbreken is.

De Nar als Blokbreker (Caestert)