Bron: het Limburgs Dagblad van 22 oktober 2011
Door: René Willems

Historicus Jacquo Silvertant uit Valkenburg presenteert volgende maand een nieuw boek over de oorlogstijd in Zuid-Limburg. In ‘Codenaam Seehahn‘ beschrijft hij de geschiedenis van de oorlogsfabrieken van de Duitsers in de mergelgroeves in het Geuldal.

betonnen oorlogsconstructie voor de Bronsdaelgroeve

Grootvaders vertellen het verhaal nog altijd graag als ze met hun kleinkinderen langs de Geul van Houthem naar Meerssen wandelen. Die vreemde, betonnen pijlers voor de grotten hadden ooit een lanceerinrichting voor de V2 moeten worden, de beruchte ‘vliegende bommen’ van de nazi’s. Van hieruit wilde Adolf Hitler het verre Londen bombarderen.
“Onzin”, zegt Jacquo Silvertant. “Ik heb dat verhaal ook vaak gehoord, maar het kan niet kloppen: bij de bevrijding van Valkenburg in september 1944 verkeerde de V2 nog in een experimentele fase. Die legende is waarschijnlijk in stand gebleven omdat ze veel spannender is dan het werkelijke verhaal over de Duitse oorlogsindustrie in het Geuldal. En mensen geloven nu eenmaal liever een spannend fantasieverhaal dan het nuchtere relaas hoe het werkelijk was.”
In zijn nieuwe boek ‘Codenaam Seehahn’, dat volgende maand verschijnt, beschrijft Silvertant wat zich in die korte periode werkelijk heeft afgespeeld in de mergelgrotten van Valkenburg en Geulhem. Het is, zoals de ondertitel al aangeeft, de ‘geschiedenis van de Duitse onderaardse oorlogsfabrieken’. Wat, ook als het is ontdaan van alle romantiek, een meer dan spannend verhaal oplevert.

Wat spookten de Duitsers uit in die mergelgrotten langs de Geul en de Jeker?
“Aan het einde van de oorlog namen de geallieerde bombardementen op Duitse steden toe. Veel fabrieken die voor de Duitse oorlogsindustrie werkten, waren in puin geschoten. Daarom zochten de nazi’s overal in het Derde Rijk naar ondergrondse ruimten waar de getroffen bedrijven een nieuwe start konden maken, beveiligt tegen luchtaanvallen. Het is niet verwonderlijk dat ze hun oog daarbij ook lieten vallen op de mergelgrotten in Valkenburg en de Cannerberg in Maastricht. Die uitgebreide gangenstelsel lagen diep onder de grond, waarmee ze nagenoeg onkwetsbaar waren: bij een aanval vanuit de lucht zou hooguit de ingang vernield kunnen worden. Een veiligere plek was nauwelijks te vinden.”

Konden de Duitsers die grotten zo in gebruik nemen?
“Op zich wel. Maar er moest natuurlijk wel nog het een en ander gebeuren voordat de bedrijven er konden gaan produceren. Daarvoor zorgde de Organisation Todt, Hitlers bunkerbouwers. De mergelgangen werden verstevigd met beton en cement. Vervolgens werden leidingen aangelegd: licht en water. Uit latere verslagen weten we dat het om bijzonder moderne fabrieken ging, uitgerust met de nieuwste technische snufjes. Voor de medewerkers waren er bijvoorbeeld wasruimtes, wat in die tijd heel vooruitstrevend was. dat verklaart ook waarom juist die grotten tijdens de bevrijding zo in trek waren als schuilplaats voor de inwoners van Valkenburg: zij wisten dat ze daar licht en stromend water hadden!”

Welke bedrijven streken neer in die onderaardse fabrieken?
“Bedrijven konden daar gewoon op inschrijven. Je komt in de lijstjes vrijwel alle grote firma’s uit die tijd tegen: BMW, maar ook Fokker en Philips. Overigens bedienden die zich meestal van schuilnamen; formeel hadden die fabrieken heel andere namen, maar in de praktijk waren dat dochter-bv’s. Het voordeel daarvan was dat de bedrijven zelf buiten beeld bleven.

Het verhaal dat in het Geuldal V1′s o V2′s werden gebouwd, klopt volgens u niet. Wat werd dan wel gemaakt in die grotten?
“In de Bronsdaelgroeve bij Geulhem werden vliegtuigmotoren van het type BMW 801 gerepareerd. Die motoren waren bestemd voor het nieuwste vliegtuig van de nazi’s, de Junker 388. In de Barakkenberg, iets verderop, was een fabriek voor munitie. In de Heidegroeve aan de Plenkertstraat in Valkenburg maakte Philips, dat in Aken was gebombardeerd, onder de naam Wernermaatscahppij radiolampen en tl-buizen, Verder werd de Gemeentegrot in Valkenburg in gereedheid gebracht voor de productie van boordwapens en de Roebroekgroeve aan de Daalhemerweg werd gebruikt voor de opslag van materiaal. de enige plek waar de Duitsers wel aan hun ‘Vliegende Bommen’ werkten, was de Cannerberg in Maastricht”.

Waar haalden de Duitsers het personeel voor die fabrieken vandaan?
“Het ging vaak om dwangarbeiders of gevangenen uit de concentratiekampen. dat werkvolk – het ging alles bij elkaar om zeker 2500 mensen – werd gehuisvest in barakken die in de buurt van de grotten werden neergezet. De vakmensen, die wat meer bewegingsvrijheid genoten, logeerden in hotels of pensions in Valkenburg. Maar zeker in de beginperiode huurden de Duitsers ook plaatselijke aannemers in die met hun vaste personeel in de grotten werkten.”

Opschrift Duitse militair Zonneberg 1942

Hoe reageerde de plaatselijke bevolking daarop? Het verhaal gaat dat de betonnen constructie voor de ingang van de Bonsdalgroeve bewust een paar centimeter te laag werd gebouwd, zodat de treinen van de Duitsers er niet onder pasten. Is dat waar?
“Nee, ook dat klopt niet. De treinen zouden die tunnel niet inrijden, maar ervoor stoppen. Het had dus geen enkele zin gehad om de boel zo te saboteren. Bovendien hadden ze daar waarschijnlijk ook niet de kans toe gekregen. de leiding over dat werk was in handen van de Duitsers, die hadden heus wel ingegrepen als het werk niet volgens hun bouwtekeningen was uitgevoerd. Ik vrees dat saboteurs het niet hadden overleefd.”

Hoe komt het dat het verhaal van de oorlogsfabrieken in de grotten na de bevrijding zo radicaal veranderd is?
“Mensen hoorden liever het geromantiseerde verhaal met alle opsmuk die erbij hoort, dan de rauwe werkelijkheid. Zeker in een toeristenplaats als Valkenburg”.

U vertelt wel dat rauwe, nuchtere verhaal.
“Ik ben historicus. Het is mijn taak om te vertellen hoe het werkelijk in elkaar zat. Ook als dat minder vleiend is voor Valkenburg”.

‘Codenaam Seehahn‘ verschijnt eind november. Bestellen kan per email; silvertant.erfgoedprojecten@gmail.com. Bij voorintekening voor 15 november bedraagt de prijs € 17.95
Meer info vind je ook via deze link: Nieuw boek onderaardse oorlogsfabrieken Geuldal

Meer weten over de Duitse bunkers in oorlogstijd, zie dan ook onderstaande links (diverse talen)

• Drittes Reich: Bunkerbau im Dritten Reich
• U-Anlagen & Bunker – Schatzsucher.de
• Bunker NRW

De gemeente Valkenburg aan de Geul wil een voorraad van strooizout gaan aanleggen in een mergelgrot. Hiermee wil de gemeente voorkomen dat er tijdens een strenge winter wederom een tekort aan strooizout ontstaat, zoals dat in januari 2010 en in mindere mate december 2010 is voorgekomen.

De gemeente is met de eigenaar van de grot bij Geulhem in gesprek om de grot te gebruiken voor zoutopslag. Daarnaast zal het zout in de zomer gekocht worden, aangezien het dan veel goedkoper is in aanschaf. Mocht de eigenaar van de grot in Geulhem goedkeuring geven, dan moet gemeenteraad een beslissing nemen over het plan.

Bron: www.vvvzuidlimburg.nl

Geulhem 29 december 2011

Op woensdagmiddag 29 december neemt Geuldalgids Sjaak Frenken u namens Stichting Het Limburgs Landschap mee door het natuurontwikkelingsgebied Ingendael en het aangrenzende hellingbosgebied van de Bergse Heide.

De Bergse Heide en Ingendael (samen circa 153 hectare groot) liggen tussen Houthem, Berg en Vilt in het Beneden-Geuldal. De Bergse Heide is sinds 1970 in bezit van Stichting het Limburgs Landschap; Ingendael sinds 1996. De voormalige weilanden en akkers van Ingendael hoorden voorheen bij het klooster Houthem / Sint Gerlach. In Ingendael is sinds 1996 een ontwikkeling naar een natuurlijker beekdallandschap ingezet. Door het wijzigen van de loop van de Strabeek en door periodieke overstromingen van de Geul blijft plaatselijk op de laagste delen in het dal water staan en is er een soort doorstroommoeras gevormd. Het water stroomt na enige tijd in de Geul, die hier de grens vormt tussen Ingendael en de Bergse Heide.

Sinds kort is het natuurontwikkelingsgebied uitgebreid met de gronden van de Parochie Sint Gerlach. Het betreft circa 12 ha die eigendom blijven van de Parochie, maar in beheer zijn gegeven bij Het Limburgs Landschap. Een groot deel van… Lees verder

Openstelling van de Geulhemmergroeve en de Rotswoningen is van 11.00 tot 17.00 uur.

Sinds 17 mei 1971 zijn vrijwilligers bezig met de restauratie van de rotswoningen en de grot. Op 25 november 1976 is door een aantal van deze vrijwilligers de stichting ‘De Rotswoning’ opgericht. Het instandhouden en restaureren van de rotswoningen en grot (Geulhemmergroeve) zijn de belangrijkste activiteiten van de stichting. Deze vertegenwoordigen in de regio een belangrijk deel van ons cultuurhistorisch erfgoed. Verder besteden wij aandacht aan het restaureren van kapellen en kruisbeelden.

De Geulhemmergroeve heeft een gangenstelsel van ongeveer 25 km. Een gedeelte is opengesteld voor het publiek. Tijdens een rondleiding in de grot worden u benevens de talrijke muurschilderingen een aantal uitzonderlijke plekken in de grot bezocht te weten:

• Schuilkapel uit de Franse revolutie.
• Blokbreker museum.
• Oranje-Galerij met medaillons van het huis van Oranje.
• Fossielenmuseum.
• Rotswoning.

Bijna 40 jaar zijn met kerstmis de rotswoningen en grot (Geulhemmergroeve) open voor het publiek.

Op 2e kerstdag 26 december 2010 zijn wij open van 11.00 tot 17.00 uur. De grot en rotswoningen zijn dan sfeervol verlicht.

De toegangsprijs bedraagt € 2,-. Kinderen tot en met 12 jaar € 1,-.

Stichting ‘De Rotswoning’
Geulhemmerweg 30a, Berg en Terblijt.
T. 043-6040834.

Interieur Rotswoning Geulhem

Zoals ieder jaar is de Geulhemmergroeve op 2e kerstdag geopend voor het publiek.
Wij waren er dit jaar als eerste en dus had ik de kans om de kapel even kort te ‘filmen’ met mijn digitale camera.

Bron: www.limburger.nl

Van blokbrekers die getroffen werden door een vallend rotsblok, tot gesneuvelde militairen. Alle mensen die in of rond de Geulhemmergroeve zijn overleden door een noodlottig ongeval, worden sinds kort herdacht op een gedenkplaat.

De plaat is onlangs geplaatst door Stichting Rotswoning in Geulhem, naast een ijzeren kruis. De stichting wil zo een stuk geschiedenis van Geulhem bewaren, maar ook eventuele nabestaanden van de slachtoffers een plekje te geven waar ze hun dierbaren kunnen herdenken.
Het kruis en de plaquette staan op het wandelpad naast de ingang van de Geulhemmergroeve.

Vandaag had ik de gelegenheid om het boek van John Knubben af te halen. Logischerwijs was dit in de Geulhemmergroeve! Ik had reeds een blik in het boek geworpen tijdens het “historisch café” en was zeer onder de indruk. Na “de dikke van Schaik” krijgen we nu de “Dikke van Knubben” (En dat is zeker geen scheldwoord). Het boek met 574 pagina’s in full color is een grote aanwinst voor iedereen die in de mergelgrotten geïnteresseerd is. En niet alleen ondergronds Geulhem wordt hier uitvoerig besproken, ook diverse bovengrondse onderwerpen passeren de revue.

In 4 jaar tijd heeft auteur een uitgebreide omschrijving van de rijke historie van deze groeve en haar omgeving geproduceerd. Vele oude archieven zijn door een monnik van de Abdij Sint Benedictusberg te Mamelis vertaald in begrijpelijk Nederlands.
Verder is het boek verrijkt met meer dan 500 foto’s, vele van Henk Ramakers en tientallen kaarten en plattegronden van Joep Orbons.

Een blik op de inhoudsopgave geeft ons de volgende onderwerpen:

De mergelwinning
Het kapittel van Sint Servaas
De grotwoning van Geulhem
De schuilkapel
Blokbreek reglement Berg en Terblijt
De provinciale verordening
Geulhem en het toerisme
De Geulhemmergroeve
De Inventarisatie
de Blokbrekers van de Geulhemmergroeve
Geologie en Paleontologie
Stichting de Rotswoning

Zover ik begrepen had was het boek in een zeer beperkte oplage uitgebracht, dus zou je het nog willen bemachtigen (een aanrader), dan kijk even op de website.

Hieronder staan enkele foto’s van deze dag en het boek.

Ingang Geulhemmergroeve

Enkele bestuursleden Stichting ‘De Rotswoning’ – v.l.n.r.: Frans Bergsteyn, Pierre Kollin, Thuur Hornesch, Jean Conraads

Vele foto’s van Henk Ramakers

In het boek vind je ook diverse kaarten van Joep Orbons

Bron: www.limburger.nl

De gemeente Valkenburg aan de Geul laat een blok mergel dat uitsteekt boven de achtertuinen

Met het weghalen van dit blok is een bedrag van twintigduizend euro gemoeid, zegt wethouder Roger Huntjens.

Bron: www.L1.nl

Een geniebataljon van de Koninklijke Landmacht gaat de grotten van de Geulhemmergroeve in Berg en Terblijt opknappen. De soldaten gaan onder meer wandtekeningen beschermen tegen instorten, elektriciteit aanleggen en vervangen en de vloer egaliseren.

De Geulhemergroeve heeft een gangenstelsel van ongeveer 25 kilometer. Dat wordt in stand gehouden en gerestaureerd door Stichting De Rotswoning. Voor de soldaten is de opknapbeurt een oefening. Het 101-ste Geniebataljon zorgt normaal gesproken voor het aanleggen van infrastructuur. Ze worden ook wel ‘de bouwvakkers van defensie’ genoemd.