Archive for Mergelwinning
Het gele goud van de Sint-Pietersberg
Posted by: | CommentsBron: www.nd.nl door: Kees de Heer op 23-01-2010
In 2018 stopt het afgraven van de Sint-Pietersberg bij Maastricht voor mergelwinning. Het vrijkomen van de groeve biedt grote kansen voor natuur en recreatie.
De Vereniging Natuurmonumenten lanceerde afgelopen woensdag haar plannen voor de herinrichting van de enorme steengroeve.
De excursie viel me destijds een beetje tegen. Met de tweede klas van de middelbare school gingen we in de winter van 1970-1971 een hele dag naar Zuid-Limburg, voor het vak aardrijkskunde. We werden meegevoerd naar het Savelsbos en naar de ENCI-groeve bij Maastricht. Het kan zijn dat we eveneens een rondleiding kregen door het gangenstelsel van de Sint-Pietersberg, maar daar kan ik me helaas weinig van herinneren. Ik weet nog wel dat de rondwandeling in het Savelsbos me zwaar tegenviel, omdat we midden in de winter geen bloemen zagen en niets merkten van de rijke voorjaarsflora van de hellingbossen.
De rondleiding in de ENCI-groeve viel me tegen omdat ik geen mooie fossielen vond. De mergel zou boordevol kalkskeletjes en haaientanden moeten zitten. Na mijn speurtocht had ik wel een brokstuk met enkele piepkleine schelpjes, maar ik hoopte natuurlijk stiekem op een spectaculaire vondst.
Afgelopen woensdag kwam ik voor de tweede keer in de ENCI-groeve, tijdens een persexcursie van Natuurmonumenten. Gewoontegetrouw heb ik weer een brok mergel en een vuursteenknol mee naar huis genomen, maar ook deze souvenirs zullen nooit in de vitrines van een museum terechtkomen. De oehoe heb ik woensdag niet gezien of gehoord. De grottenspin, de bergnachtorchis en het klaverblauwtje heb ik evenmin kunnen bewonderen. Maar ik kan me nu wel wat voorstellen bij de ambitieuze plannen van Natuurmonumenten voor de herinrichting van de groeve.
Doolhof
De Eerste Nederlandse Cement Industrie (ENCI) is in 1926 begonnen met het afgraven van de Sint-Pietersberg. Maar eigenlijk was dat niet de echte start van de mergelwinning. Reeds aan het begin van onze jaartelling is op de flanken op kleine schaal mergel afgegraven. Vanaf de middeleeuwen werd de ondergrondse mergelwinning op grote schaal
ENCI-groeve
aangepakt. Het uitzagen van enorme mergelblokken resulteerde in een indrukwekkend gangenstelsel, een doolhof van tachtigduizend gangen, met galerijen van wel acht tot tien meter hoog.
De mergelblokken zijn eeuwenlang vooral gebruikt als bouwmateriaal. Nieuw bij de ENCI was dat de kalksteen grondstof werd voor de productie van cement. De ENCI kreeg toestemming om maar liefst honderdveertig hectare van de Sint-Pietersberg af te graven. Deze concessie zou in 1991 aflopen, maar de fabriek kreeg vlak daarvoor toestemming om twintig jaar langer door te gaan en nog dieper kalksteen te winnen. De groeve werd dus niet groter, maar wel steeds dieper.
Op dit moment is een oppervlakte van 106 hectare afgegraven. Op sommige plekken is een kalkpakket van maar liefst 95 meter hoog weggehaald. Daarbij is ongeveer driekwart van het eeuwenoude gangenstelsel verdwenen. Er is nog zestig kilometer over, een doolhof van twintigduizend gangen.
De Oehoevallei
De concessie van de ENCI zou aflopen op 1 januari 2010. Maar de fabriek kwam met het verzoek om tussen 2010 en 2020 nog eens 64 hectare te mogen afgraven. Dat leidde tot massale protesten bij de Maastrichtse bevolking, vooral omdat de oven van de cementfabriek mede wordt gestookt met afval en dat levert de nodige luchtvervuiling op.
De belangen van industrie, recreatie, natuur en cultuurhistorie lijken in dit geval keihard te botsen. Maar intensief overleg tussen de ENCI, overheden, Natuurmonumenten en bewoners, die zich hebben verenigd in de Werkgroep Sint-Pietersberg Adembenemend, heeft eind vorig jaar geleid tot een creatief transformatieplan, waarmee iedereen zich kan verzoenen.
Op de locatie van de cementfabriek komen nieuwe bedrijven, in de zone daarnaast allerlei recreatievoorzieningen. Het grootste deel van de groeve wordt ingericht voor natuurgerichte recreatie, terwijl de meest kwetsbare delen altijd afgesloten blijven voor publiek en alleen onder begeleiding bezocht kunnen worden. De cementfabriek mag nog acht jaar doorgaan met mergelwinning, maar de kalksteen wordt nu zodanig afgegraven dat daarmee meteen het natuurgebied wordt ingericht, met flauwe hellingen voor gevarieerde kalkgraslanden en hier en daar uitgespaarde zuilen voor rotsplanten.
Beheerder Eduard Habets van Natuurmonumenten is enthousiast over het transformatieplan: ,,De schijnbaar onverenigbare functies kunnen toch samengaan, zodat we allemaal winst boeken. De oppervlakte natuurgebied op de Sint-Pietersberg wordt in één klap verdubbeld. We bieden straks natuurbeleving en recreatie, spanning en avontuur. Het wordt nog een hele toer om met al die hoogteverschillen de veiligheid goed te regelen en we moeten tegelijk de kwetsbare natuur zorgvuldig beschermen.”
Eduard Habets is vooral bang voor overmatig oehoetoerisme. Want de grootse Europese uilensoort is erg gevoelig voor verstoring. De oehoe broedt graag in steile wanden van steengroeves, op voor anderen onbereikbare richels. De eerste waarnemingen in Nederland stammen uit de jaren tachtig van de vorige eeuw en vanaf 1997 nestelt de oehoe in de ENCI-groeve.
Eduard Habets vertelt dat de eerste stukken nog dit kalenderjaar worden heringericht en meteen overgedragen aan Natuurmonumenten: ,,We beginnen met de Oehoevallei en met enkele steile groeveranden. We gaan het naaldbos van D’n Observant weghalen. Pakweg tien procent van de kalksteen bestaat uit vuursteenknollen, waar de ENCI niets mee kan. Dit materiaal is met dekgrond op een grote hoop gegooid. Intussen is deze heuvel, de zogenaamde Observant, geheel begroeid met bos. We gaan deze begroeiing weghalen en de heuvel herinrichten, waarbij er zeer waardevolle natuur terugkomt.”
Ingang mergelgroeves ENCI-groeve
Ecoloog Peter Voorn vertelt dat de Sint-Pietersberg een uiterst gevarieerde flora en fauna heeft: ,,Het gangenstelsel van de Sint-Pietersberg is van levensbelang voor allerlei vleermuizen die in vorstvrije ruimten willen overwinteren. Het gaat om veertien verschillende soorten, waarvan er drie op Europese schaal zeldzaam zijn. De verschillende biotopen op de hellingen herbergen allerlei planten en dieren, die in ons land zeldzaam zijn. Dat is vooral te danken aan de kalk in de bodem en aan de zuidelijke ligging, nabij de Ardennen en de Eifel.”
Peter Voorn benadrukt dat de klimaatomstandigheden in de steengroeve heel bijzonder zijn: ,,Heel Zuid-Limburg heeft een bijzonder klimaat, met relatief veel zon en relatief weinig neerslag. In de steengroeve is het microklimaat nog extremer. Want als het elders dertig graden is, dan is het in de windstille groeve minstens veertig graden. Lang niet alle planten kunnen daar groeien, maar daar floreren juist allerlei bijzondere planten.”
Hij vervolgt: ,,Als we groeve herinrichten, dan zorgen we voor een enorme variatie tussen nat en droog, hoog en laag,voedselrijk en voedselarm. We maken bij voorkeur geleidelijk oplopende hellingen, die op het zuiden zijn gericht. Daar proberen we heischrale graslanden en kalkgraslanden terug te krijgen. Deze vegetaties herbergen een extreem hoge biodiversiteit, met soms wel vijftig plantensoorten per vierkante meter, topnatuur met orchideeën en gentianen. De ENCI heeft tientallen jaren geprofiteerd van de mergelwinning, van het gele goud. Nu krijgt Natuurmonumenten dat goud in handen.”
Mergel
Posted by: | CommentsMergel ontstaat als dieren met een kalkskelet doodgaan en zich op deze manier afzetten op de bodem van de zee. Mergel is dus een afzettingsgesteente bestaande uit een mengsel van klei en fijne kalk. In Nederland wordt de regel gehanteerd dat mergel een gesteente is dat voor 25-75% uit kalk bestaat en voor het restant uit klei. Mergel is vooral afgezet tijdens de Krijtperiode en komt ondergronds in vrijwel geheel Nederland voor. Zuid-Limburg is het enige gebied in Nederland waar de mergel dagzoomt d.w.z zichtbaar aan de oppervlakte komt. Mergel is dus de Limburgse benaming voor Kalksteen.
In mergel vind men vele, voornamelijk kleine tot microscopisch kleine fossielen. Grote fossielen zijn er wel, maar uiterst zeldzaam. Verder vind men tussen de mergel diverse lagen vuursteen (silex), dit is een zeer hard gesteente. Het gesteente wordt vuursteen genoemd omdat een slag met een stuk vuursteen op een stuk ijzer vonken kan maken, waarmee brandbaar materiaal aangestoken kan worden. (na de nodige oefening!)
Het Krijt is een geologisch tijdperk dat duurde van ongeveer 145 tot 66 miljoen jaar geleden. Het Krijt was een periode met een relatief warm klimaat en een hoge zeespiegel. In het water leefden tegenwoordig uitgestorven groepen dieren waaronder de hier zeer bekende Mosasaurus.
Mergel (komt waarschijnlijk van het Romeinse “marga”) is makkelijk te bewerken tot bouwsteen welke vanaf de middeleeuwen veelvuldig werd gebruikt voor de bouw van b.v. Kerken, kastelen en verdedigingswerken. De Limburgse mergelgrotten (welke dus eigenlijk mergelgroeves zijn) zijn ontstaan door eeuwenlang ondergronds mergel delven (Blokbreken genoemd) waarbij de nu bestaande grote hoeveelheid gangen zijn ontstaan. Toen men op grotere schaal bakstenen leerde maken werd de mergelproductie te duur. Heden ten dage wordt er nog steeds ondergronds mergel gedolven (in Sibbe) maar hoofdzakelijk voor restauratie en onderhoud.
Of de Romeinen reeds ondergronds mergel wonnen is moeilijk na te gaan en waarschijnlijk niet waar. Wel is bekend dat zij reeds mergel gebruikten voor de fundering van hun huizen. Zij maakten hoogst waarschijnlijk gebruik van een dagbouwgroeve zoals de ENCI dat heden ten dage nog steeds doet. De ENCI gebruikt mergel voor de productie van cement, waarbij zij grote delen van de Sint Pietersberg en de daarbij behorende unieke ondergrondse gangenstelsels afgegraven hebben.
Raad Maastricht: Enci langer open dan 2015
Posted by: | CommentsBron: www.limburger.nl
Zie ook:
Een meerderheid in de Maastrichtse gemeenteraad vindt dat de Enci mergel moet kunnen afgraven tot na 2015. De Partij van de Arbeid gaf dat dinsdagmiddag aan tijdens de raadsvergadering. Zij hield tot nu toe vast aan 2015 als einddatum. De rest van de coalitie, inclusief GroenLinks, volgde dat standpunt.
De gemeenteraad moet de provincie adviseren over een nieuwe vergunning. De meningen verschillen over tot hoe lang Enci verder mag gaan met afgraven: tot 2015 of 2020.
Roger Berghmans van het Enci-personeel verweet burgemeester en wethouders van Maastricht bij het begin van de raadsvergadering ‘uit angst voor een kleine elitaire groep’ gekozen te hebben voor 2015, net als de coalitie in Provinciale Staten. Hij hoopt dat de gemeenteraad anders beslist.
Het ziet er naar uit dat de gemeenteraad Enci in elk geval meer tijd wil gunnen.
Ook vandaag op L1:
Kersten: Verstandig raadsbesluit over ENCI-sluiting
Gedeputeerde Bert Kersten vindt dat de gemeenteraad in Maastricht een verstandig besluit heeft genomen over cementfabriek ENCI. De raad besloot dinsdag te kiezen voor een sluiting van ENCI tussen 2015 en 2020. Dat advies gaat nu naar de Provincie Limburg.
Kersten vindt dat de gemeentelijk besluit aangeeft dat er meer tijd is voor de reconstructie van het industrieterrein en de ontwikkeling van het ENCI-gebied. Voor het eind van het jaar moet de preciese sluitingsdatum van ENCI volgens de gedeputeerde bekend zijn.
Ankerpoort stopt mergelwinning in groeve Curfs
Posted by: | CommentsBron: www.limburger.nl – zaterdag 27 september 2008
De mergelwagens van Ankerpoort vertrekken definitief uit groeve Curfs in Geulhem.
Het bedrijf, dat sinds 1983 mergel heeft gewonnen in de groeve, heeft de productie stilgelegd. Volgende week dinsdag draagt Ankerpoort de groeve
De provincie geeft de groeve vervolgens door aan de stichting Het Limburgs Landschap, dat ze als ruig natuurgebied gaat beheren. In de groeve komen straks wandelpaden. Die sluiten aan op bestaande wandelroutes langs de Geul en over de Bergse Hei.
Ingang groeve Curfs
Gemeente Maastricht voorstander beëindiging mergelwinning ENCI in 2015
Posted by: | CommentsBron: www.nieuwsbank.nl
Advies gemeente Maastricht aan provincie Limburg inzake ontgrondingenvergunning ENCI
De gemeente Maastricht is voorstander van beëindiging van mergelwinning in de Sint Pietersberg door ENCI per 1 januari 2015. De gemeente zal zich samen met ENCI, provincie Limburg, LIOF en andere bedrijven inspannen om de werkgelegenheid die hierdoor wegvalt te waarborgen. Voor wat betreft de afwerking van de groeve is de gemeente voorstander om het plan Verborgen Valleien (natuurontwikkeling met recreatief medegebruik) als leidraad te hanteren. De gemeente wil graag het voortouw nemen in de uitwerking van de afwerkingplannen van de groeve. Dit zijn de belangrijkste onderdelen van het advies van het college van burgemeester en wethouder aan de provincie Limburg inzake de aanvraag ontgrondingenvergunning van ENCI tot 2020. De gemeente Maastricht hecht grote waarde aan haar adviserende rol in het besluitvormingsproces van de provincie. De gemeenteraad van Maastricht bespreekt dit advies op 21 oktober aanstaande.
Afgewogen advies
In het advies van burgemeester en wethouders van Maastricht aan de provincie Limburg wordt gekozen voor een oplossing die de juiste balans borgt tussen de betrokken belangen en invulling geeft aan een zorgvuldige uitwerking van de vraagstukken op het gebied van werkgelegenheid en milieu, maar die ook rekening houdt met de onomkeerbaarheid van de ontgronding. Een uitvoerige analyse en weging van de diverse belangen en een representatieve meningspeiling onder de Maastrichtse bevolking liggen ten grondslag aan dit advies. Ook wordt rekening gehouden met de twee burgerinitiatieven die onlangs aan burgemeester en wethouders van Maastricht zijn aangeboden. Het advies dat nu voorligt doet volgens burgemeester en wethouders van Maastricht recht aan alle verschillende belangen.
Overwegingen:
Belangrijke overwegingen die een rol spelen in het advies van burgemeester en wethouders om de mergelwinning in 2015 te beëindigen zijn:
* Meningspeiling: in het bestuursakkoord van de coalitiepartijen van de gemeente Maastricht is afgesproken dat een zorgvuldige inspraakprocedure een onderdeel zou zijn van het advies van de gemeente Maastricht aan de provincie Limburg. In het voorjaar van 2008 is een uitgebreid communicatie-en inspraakproces opgestart. Een van de onderdelen was een representatieve meningspeiling onder de Maastrichtse bevolking. Uit de peiling blijkt onder andere dat een grote meerderheid van de respondenten graag ziet dat ENCI spoedig stopt met afgraven van de groeve (56% kiest voor 2010, 14% voor 2015 en 9% voor 2020).
* Werkgelegenheidsaspecten: als de kalksteenwinning in de ENCI-groeve eindigt zal een deel van de werkgelegenheid (momenteel negentig werknemers) moeten worden opgevangen. De gemeente ziet kansrijke perspectieven voor directe vervangende werkgelegenheid in (eu)regionale bedrijvigheid. Deze is vanouds sterk in de industrie die zich toelegt op de winning en verwerking van mineralen (keramische, glas- en papierindustrie). De komende decennia zal ook de delfstoffenwinning van grind, zand, kalk en klei op grote schaal kansen bieden in de regio. Daarnaast ziet de gemeente mogelijkheden om de werkgelegenheid uit te breiden voor dat deel van ENCI dat blijft voortbestaan in Maastricht, door transformatie en innovatie op hun bestaande bedrijventerrein. Hierbij kan gedacht worden aan nieuwe kennisintensieve bedrijvigheid passend bij de specifieke deskundigheid van de Enci-medewerkers. De unieke setting van het gebied biedt ook kansen voor werkgelegenheid op het gebied van recreatie, educatie en natuurbeheer. Deze opgave op het gebied van werkgelegenheid vraagt voorbereidingstijd en tijd voor implementatie. Dit zal voortvarend in een taskforce samen met ENCI, LIOF, provincie en gemeente worden uitgewerkt.
* Afwerking van de groeve: de gemeente Maastricht wil de groeve graag afwerken volgens het plan Verborgen Valleien en heeft de voorkeur voor een combinatie van natte en droge natuurontwikkeling in combinatie met recreatief medegebruik. Als de kalksteenwinning doorgaat tot 2020 zal na beëindiging daarvan de groeve onder water lopen. Door te stoppen met de winning in 2015 blijven er, ook zonder te pompen, grotere delen boven water en is er nog een relevant onderscheid te maken tussen natte en droge natuur. Tot die datum is er nog voldoende tijd om een goed afwerkingplan conform Verborgen Valleien voor de groeve te maken.
* Aantasting landschap: een verdere aantasting van natuur en landschapselementen in en rond de groeve vinden burgemeester en wethouders van Maastricht niet acceptabel.
* Milieuaspecten: de negatieve milieueffecten (luchtverontreiniging, geur- en geluidsoverlast en trillingen) worden minder indien de kalksteenwinning wordt beëindigd. De Co2-uitstoot door ENCI is heel groot in absolute zin. In vergelijking met andere kalksteenverwerkende bedrijven is de Co2 uitstoot per ton cement echter een van de laagste. Dit komt onder andere doordat ENCI alternatieve brandstoffen gebruikt. Het is belangrijk dat ENCI de tijd krijgt om deze technologie verder uit te dragen.
* Provinciaal beleid: het huidige provinciale beleid staat kalksteenwinning toe tot 2015.
ENCI blijft uitgaan van mergelwinning tot 2020
Posted by: | CommentsBron: www.limburger.nl
ENCI Maastricht heeft bij de provincie vergunningen aangevraagd voor ‘ontgrondingen’ en ‘grondwateronttrekking’. Ook is de milieu-effectrapportage (MER) ingediend bij de provincie Limburg. „Zoals wij al eerder hebben aangegeven, zijn wij in onze aanvragen uitgegaan van kalksteenwinning tot 2020’’, meldt de directie.
Om te beginnen heeft ENCI in de MER, op dringend verzoek van de provincie, invulling gegeven aan een aanvullende richtlijn: het onderzoeken van de milieu-effecten van kalksteenwinning tot 2015. Maar omdat het bedrijf langer wil doorgaan, zijn in de MER ook de milieu-effecten onderzocht van kalksteenwinning tot 2020.
Uit deze milieu-effectrapportage blijkt volgens de ENCI-directie „duidelijk dat het zowel milieu-technisch, maatschappelijk áls economisch beduidend beter is om de kalksteenwinning voort te zetten tot 2020.’’
De afwerking van de groeve zal in de komende jaren vorm moeten krijgen bij het opstellen van een nieuw eindplan, dat volgens de visie van het rapport ‘Verborgen Valleien’ zal worden opgesteld.
De Provincie Limburg zal het milieu-effect-rapport en de vergunningsaanvragen gedurende acht weken ter inzage leggen. Ná deze acht weken kan men daarop reageren. Deze inspraaktermijn zal vier weken duren.
200 jaar mergelwinning in Limburg in Boek en Prent
Posted by: | CommentsBron: Antiquariaat de Bovenste Plank
De catalogus betreft o.a. boeken en publicaties over: locale historie, geschiedenis van mergelwinning, grotten, groeven (m.n. Sint Pietersberg), cultuurgeschiedenis, natuurlijke historie, geologie, geomorfologie, archeologie, paleontologie. Met uitgebreide BIBLIOGRAFIE.
Wij zijn van mening dat wij met deze catalogus en de 200-tal boeken en prenten over het onderwerp vanaf 1800 tot nu, momenteel voldoen aan een grote interesse en willen derhalve zo veel mogelijk geintereseerden benaderen.
, wordt op deze middag geloot.
…locale historie, geschiedenis van mergelwinning, grotten, groeven…
Geinteresserden die zich inschrijven voor de catalogus, ontvangen deze met rekening ( € 5,00 excl. 1,50 verzendkosten) rondom de 11e juni kunnen het vanaf dan (mits gereserveerd) afhalen in de winkel. De catalogus zal op inschrijving gemaakt worden dus e.e.a. in een beperkte oplage. De verkoop start op zaterdag 21 juni om 14.00, klanten kunnen middels de catalogus hun interesse voor bepaalde boeken en prenten kenbaar maken. Bij meerdere gegadigden voor één item
Inschrijving kan via: Contact
Antiquariaat de Bovenste Plank
Rechtstraat 49
6221 EG Maastricht
Enci wil afgraven tot het jaar 2020
Posted by: | CommentsBron: www. Limburger.nl
Cementfabrikant Enci heeft bij de Provincie Limburg de vergunningsprocedure gestart om tien jaar langer mergel te kunnen winnen dan de huidige vergunning toestaat.
Volgens de bestaande vergunning kan Enci tot in 2009 mergel winnen in Maastricht. Daarna zou het afgegraven gebied worden getransformeerd tot natuur- en recreatiegebied. Enci heeft vorige week bij de provincie Limburg de zogenoemde ’startnotitie kalksteenwinning tot 2020′ ingediend. Dat is nodig om ook na 2010 nog mergel te kunnen winnen. Voor zo’n nieuwe vergunning is een milieueffectrapportage (MER) nodig. Deze MER zal waarschijnlijk in de eerste helft van volgend jaar gereed zijn. De startnotitie is de eerste stap van de MER-procedure.
Met de nieuwe vergunning wil Enci na 2010 kalksteen (mergel) winnen in het gebied waar Enci nu ook al mag ontginnen. Volgens een persbericht van het bedrijf zal de winning beperkter zijn, omdat niet onder D’n Observant ontgonnen wordt. De winningen na 2010 zullen niet dieper gaan dan de huidige vergunning toestaat (tot 5 meter boven NAP). Mocht de nieuwe vergunning inderdaad worden afgegeven, dan zal tegen 2020 alle bruikbare mergel gewonnen zijn, laat het bedrijf weten.
De mergelafgravingen door de Enci zijn omstreden. Actiegroepen en milieuorganisaties keren zich al jaren tegen de mergelwinning. Een ervan is het burgerinitiatief ‘Sint Pietersberg adembenemend’. Deze actiegroep wil onder meer bereiken dat de mergelwinning en de toekomst van het hele gebied waar de Enci werkzaam is, als een apart agendapunt bij Provinciale Staten besproken wordt. Daarvoor zijn de afgelopen tijd ruim 10.000 handtekeningen verzameld.
Coen van der Gugten, woordvoerder van dit burgerinitiatief, toonde zich gisteren niet erg verrast door de vergunningaanvraag van de Enci. “Vlak voor het kerstreces met een aanvraag komen, dat kennen we wel. Op die manier wint het bedrijf twee weken tijd. Ik heb daar geen goed woord voor over,” aldus Van der Gugten. “We gaan ons uiteraard verzetten tegen de plannen.”
