Archive for Sint-Pietersberg
Tekeningen van de Sint Pietersberg in museum Lichtenberg
Posted by: | CommentsEinde mergelwinning Sint Pietersberg nabij
Posted by: | CommentsBron: NOS Nieuws
Lees ook het uitgebreide stuk in Trouw: Recreëren in een mergelgroeve
Vele tientallen jaren lang heeft de mergelwinning een grote hap uit de Sint Pietersberg gehaald, maar binnenkort komt een einde aan het afgraven van de Zuid-Limburgse bult.
Morgen draagt de Eerste Nederlandse Cement Industrie (ENCI) alvast een klein deel van de mergelgroeve over aan Natuurmonumenten. Het bedrijf zal de komende jaren de mijnbouw geleidelijk beëindigen en de groeve inrichten als recreatiegebied.
In 2018 moet de ‘open mijn’ helemaal in handen zijn van Natuurmonumenten, die daarmee het beheer heeft over gebied met unieke planten en dieren. “Door de mergelwinning zijn natuurwaarden verloren gegaan, maar dat gaf tegelijk nieuwe kansen”, zegt Robert Moens van de natuurorganisatie.
Oehoe-uil
Mergelwinning Sint Pietersberg
De mergelwinning in de Sint Pietersberg begon al eeuwen geleden, toen de lokale bevolking blokken kalk uit het massief hakte voor onder meer de bouw van huizen. Daardoor is een gangenstelsel ontstaan, waarin unieke vleermuissoorten verblijven.
In 1926 kreeg de ENCI een exploitatievergunning om mergel (kalk) af te graven. Het bedrijf gebruikt dit als grondstof voor cement. Het terrein is zo diep afgegraven dat het ver onder het maaiveld ligt.
Van de berg bleef steeds minder over, maar bijzondere planten- en dierensoorten wisten de groeve te waarderen. Het deel dat morgen wordt overgedragen, heet de Oehoe-vallei, genoemd naar de gelijknamige uilensoort die daar broedt. Het gaat om een zeldzame uil met een spanwijdte tot 1,90 meter.
Excursie
Doordat het in de steengroeve relatief warm is, groeien er mediterraanse planten, zoals steentijm, marjolein en het soldaatje, een zeldzame orchidee. Deze begroeiing trekt weer voor Nederland bijzondere vlinders, zoals de koninginnepage.
Natuurmonumenten had al het beheer over de rest van het natuurgebied rond de Sint Pietersberg. Het deel dat daar morgen bijkomt, grenst aan Maastricht. De groeve is in excursievorm toegankelijk, behalve in de broedtijd van de oehoe-uil.
Opening en sluiting van de Zonneberg-ingang 1898
Posted by: | CommentsZo gewonnen, zo geronnen
Het volgende krantenbericht stamt uit april 1898 en verteld over de feestelijke opening van de nieuwe ingang onder de Zonneberggroeve.
2 april 1898 Opening Zonneberg
St. Pieter. Het uitgraven van mergel en mergelblokken heeft na vele jaren nu tot resultaat gehad, dat er een geheel nieuwe doorgraving in de sint Pietersberg heeft plaatsgevonden. Een nieuw gedeelte is nu blootgelegd, welk zijn ingang heeft onder de hoeve Zonneberg. Een geheel nieuwe en mooi gelegen toegang tot de onderaardse groeven, dichter bij de stad, is nu aangelegd.
Onder begeleiding van de plaatselijke harmonie zal een bergtocht georganiseerd worden en de uitbreiding van de groeve feestelijk worden gevierd.
Van deze uitgang kon men echter niet zo lang genieten, want niet lang daarna volgt het volgende bericht:
1898 sluiting nieuwe Zonneberg ingang
Maastricht 1 augustus. In onze correspondentie van jl. zaterdag maakte wij melding van de nieuwe ingang van de Sint Pietersberg onder de hoeve Zonneberg. Lang heeft deze ingang niet bestaan want reeds verleden vrijdag is hij onder toezicht van de heer Schols, voorzitter van de vereniging “Les amis des sciences, lettres et arts” vergezeld van twee rijkswachters afgesloten.
De vereniging “Les amis des sciences, lettres et arts” is de plaatselijke voorgang van de huidige VVV die gaarne profiteert van de toeristische aantrekkingskracht van de mergelgrotten en we komen ze in een krantenbericht uit datzelfde jaar nogmaals tegen:
Toerisme Mergelgrotten Zonneberg 1898
Vreemdelingen, welke de beroemde grotten van den Sint Pietersberg bezoeken, moeten zich daartoe voorzien van kaarten, welke worden afgegeven door de “Les amis des sciences, lettres et arts”. Deze vereniging heeft namelijk voor een paar jaren van de voornaamste eigenaars der groeven – de familie Straetmans en Ceulen) het monopolie van het bergbezoek tegen zekere voorwaarden verkregen.
Nu komt echter concurrentie. Onder de hoeve Zonneberg is door particulieren en nieuwe ingang gebroken, waardoor niet officiele gidsen de vreemdelingen in de groeve brengen. Wij hoorden tot nu toe niet, dat bovengemelde vereniging, zich hiertegen verzette, ofschoon de “Katholieke Landbouwvereniging” bereids een bergtocht met muziek door de nieuwe ingang organiseerde. Ook schijnt de burgemeester van St. Pieter, de heer Ceulen, er niets tegen te hebben.
De vereniging “Les amis des sciences, lettres et arts” had in die tijd zelfs een heus reglement ingevoerd:
Regelement bezoek Sint Pietersberg 1895
Ter voorkoming, dat vreemdelingen bij het bezoeken van den St. Pietersberg afgezet worden, is de volgende regeling ingevoerd:
Tegen personen zonder gids of zonder kaart in den berg bevonden, wordt proces verbaal opgemaakt. (is heden ten dage natuurlijk ook weer zeer actueel) Gidsen. die bevonden worden personen te begeleiden zonder kaart, worden niet meer toegelaten. deze toegangskaart moet bij het ingaan van de berg aan de gids overhandigd worden. Na getekend te hebben, geeft de gids de strook terug en behoudt de kaart.
De gidsen mogen geen drinkgeld vorderen. Het schrijven van van namen in het museum is ten strengste verboden; elders mag dit geschieden op aanwijzing van den gids(!) Beschadiging van beeldhouwwerk of tekening wordt gerechtelijk vervolgd.
Het publiek wordt verzocht er op te letten, dat bij het in- en uitgaan van den berg de controle der kaarten plaatsvind, dit is noodzakelijk voor eventuele reclame, welke geschied onder overlegging der strook.
Merkwaardigste punten:
- Museum
- Bosquet
- Negendrup
- Echo
- Hel
Voor gezelschappen zich te melden aan de “Societé Les amis des sciences, lettres et arts” (Breedestraat Nr. 23) te Maastricht. voor reclamen wende men zich tot de heer F. Schols, in het huis “Maes en Burg” te St. Pieter.
Aan het einde van datzelfde jaar (december 1895), ziet men dat de Societé, moeite gaat doen om andere illegale ingang in de Sit Pietersberg probeert te voorkomen door afsluiting van diverse ‘geheime’ ingangen:
Geheime ingangen Sint Pietersberg 1
Geheime ingangen Sint Pietersberg 2
Met genoegen kunnen we mededelen.dat op initiatief van het verdienstelijk bestuur der vereniging “Les amis des sciences, lettres etc.” alhier de talrijke geheime toegangen tot de Sint Pietersberg zullen worden dichtgemaakt. reeds is sedert enige dagen hiermede een begin gemaakt. Daardoor zullen vanzelf vele baldadigheden, schendingen enz. die men in de laatste tijd betreurde, worden voorkomen en waarvan
vooral de muurschilderingen het slachtoffer waren en die verder oorzaak waren, dat in het algemeen door het bestuur in de vereniging met “Maas en Jeker” niets ernstigs en degelijks kan ondernomen worden zonder schaden.
Zo zie je maar weer dat de geschiedenis zich herhaalt; ook in 2010, 115 jaar later, worden de mergelgroeves weer gecontroleerd aangezien zogenoemde berglopers zich met hun vernielingen niet kunnen inhouden. Er worden boetes uitgedeeld en de ingangen worden – als ze dat niet reeds waren – extra verstevigd. Laten we hopen dat er over niet al te lange tijd (en dan bedoel ik niet wéér 100 jaar) er iets structureel veranderd. Laten we hopen dat er een oplossing komt, die niet alleen Natuurmonumenten, maar ook de berglopers de kans geeft, de mergelgrotten te kunnen gebruiken op een verantwoorde manier. Een manier die ervoor zorgt dat er over 115 jaar nog mensen zijn die de groeve recreatief kunnen gebruiken en dat het niet alleen een herinnering is uit lang vervlogen tijden.
Sint-Pietersbergproject slotpresentaties
Posted by: | CommentsDe afgelopen twee jaar is er door de Faculteit Cultuurwetenschappen van de Universiteit Maastricht een project over de Sint-Pietersberg georganiseerd om goede bachelor-studenten (3de jaars) ervaring te laten opdoen met het doen van onderzoek. In het voorjaar van 2009 namen vijf studenten deel, in het voorjaar van 2010 negen studenten. Het is de bedoeling dat het onderzoek in 2011 zal worden voortgezet.
Via de site van Oud Sint Pieter zijn alle 9 scripties te lezen.
SOK mededelingen 53
Posted by: | CommentsIn de SOK Mededelingen van juli 2010 (alweer nummer 53) staan 2 interessante onderzoeken van Ton Breuls en Kevin Amendt. Ton schrijft over de tunnels aan het Albertkanaal in Kanne en Kevin schrijft een interessant artikel over de ingangspartij zuidelijk van Lichtenberg.
Lees meer op de site van Kevin
Er zijn nog diverse SOK Mededelingen te bestellen – stuur mij een mail voor bestel informatie.
Historische ‘Mergel’ Foto’s uit het Nationaal Archief
Posted by: | CommentsOnderstaande foto’s zijn uit de Beeldbank van het Nationaal Archief. Ze zijn alle gemaakt in en rondom de Sint Pietersberg te Maastricht.
Dagbouw ENCI-groeve 1941
In de wand zijn de gangen zichtbaar van het zuidelijke gangenstelsel.
Luchtopname. ENCI-groeve, mergelgroeve t.b.v. de cementfabrikage. Sint Pietersberg, gemeente Maastricht. Op de voorgrond de Maas. In het midden de stortberg “D’n Observant”, op de grens met België. Op de achtergrond, in de rand van de groeve, de restanten van het Zuidelijk Gangenstelsel.
Sint Pietersberg te Maastricht op de grens met België.
Linksboven de eerste aanzet van de stortberg van dekgrond uit de ENCI-groeve, nu bekend als d’n Observant.
Datum: 29 maart 1948
Luchtopname. ENCI-groeve, Sint Pietersberg te Maastricht.Opnamerichting noordoost. In het midden zichtbaar de aansnijding van de ondergrondse mergelgroeve Zonneberg en linksboven de aansnijding met de ondergrondse mergelgroeve Wildenberg. Aan de bovenzijde de stad Maastricht.
Luchtopname. ENCI-groeve, mergelgroeve t.b.v. de cementfabrikage. Sint Pietersberg, gemeente Maastricht. Opnamerichting zuid-oostOp de voorgrond in de groevewand de aansnijding met het gangenstelsel Zonneberg. Op de achtergrond de cementfabriek en de Maas. In het midden op de berg het vm waterreservoir.
Champignonkwekerij in de grotten
Champignonkwekerij in de grotten
Champignonbed bedreigd door een uitgelopen aardpijp
Greetje Blanckers, de laatste grotbewoonster van de Sint-Pietersberg
Posted by: | CommentsBron: Panorama, 19 juni 1941
Geachte lezer, dit verhaal is overgenomen uit de Panorama van 1941 – dit verklaart de schrijf en vertelstijl, die kenmerkend is voor die tijd.
Aan den westelijke Maasoever, ten zuiden van de Limburgse hoofdstad, rijst de indrukwekkende Sint-Pietersberg op. die in ‘t geheele land bekend is. Het uiterlijk van den omvangrijken berg zier er vriendelijk genoeg uit, met het kleurige bouwland, de boomen en aardige huisjes, die soms sprankelen van zonnelicht. Welk een tegenstelling vormt dit uiterlijk met het innerlijk van den Sint Pieter!
Aan dr. Blink danken wij een pakkende beschrijving van het interieur, die hij gaf in zijn “Wandelingen door oud en nieuw Nederland”: “Op korten afstand van ‘Slavante’ ligt de toegang tot de onderaardsche gangenvan den Sint-Pietersberg, gevormd door een arcade van geel-lichtende tufsteen. Sedert eeuwen heeft men hier langs onderaardsche groeven bouwsteen uit den bodem gehaald en aldus werd de berg met een kruisnet van meer dan 16.000 gangen en dwarsgangen in alle richtingen doorsneden! Bij den ingang van de geopende poort leest men in zwarte letters het volgende rijm:
“Treed, vorst der schepping, treed
Het hart der aarde binnen
En buk gedwee de kruin
Uit eerbied voor deez’ tinnen
Ternouwernood verlicht
Door het flikk’ren der flambouw….”
Het geheel van den berg is somber en eentonig, al vindt men er ook aardige bijzonderheden en aangebrachte tekeningen, waarbij de gids gaarne verwijlt. Daar wijst hij op handtekeningen van beroemde bezoekers als Napoleon, Walter Scott, Rossini. Elders vermelden geschriften geschiedkundige herinneringen aan deze
Greetje Blanckers Grotwoning
gangen; hoe Plinius, de Romeinse natuurkundige, reeds melding maakte van het gebruik der hier aanwezige steensoort. In de nabijheid van den “Drup” werd het portret aan den wand geteekend, door den heer Van Vliet, van den apotheker Bosquet, die veel wetenschappelijke onderzoekingen betreffende den berg deed.
Wie een beetje van sensatie en griezelen houdt, kan heerlijk in den St. Pietersberg dwalen en er interessante dingen ontmoeten. Wijzen we bijvoorbeeld op de in mergel uitgehouwenbeeltenissen van voorwereldlijke diere, op de uitgebreide champignon-kwekerijen en op de vleermuizen die er overwinteren.
Thans maken we van een andere bijzonderheid gewag: De laatste grotbewoonster! Vroeger groeven de menschen een gat in de mergel en richtten zich een primitieve woning in. Vele van deze grotwoningen zijn thans verdwenen of dienen als bergplaats. Éen ervan is echter nog intact gebleven en wordt bewoond door de weduwe Blanckers. Ze heeft den hoogen leeftijd bereikt van 92 jaar. Van haar negende jaar woont zij in de grot, die ze meer dan tachtig ‘lentes’ trouw bleef. De laatste jaren is zij bedlegerig, wegens een ongemak aan een harer benen. Verder is ze kerngezond en zéér levenslustig. Ze kan haar praatje nog goed maken en houdt van bezoek, dat ze dikwijls ontvangt.
Héél haar arbeidzaam leven heeft ze ijverig boerenwerk verricht en tuinieren kon ze ook als de beste! Nu ligt ze rustig in haar bed en slaat het leven in haar omgeving met belangstelling gade. Een vrouw helpt met de bezigheden en houdt haar gezelschap.
Haar woning, die ze eenvoudig, doch zoo knus mogelijk heeft ingericht, bestaat uit een lange gang in de rots, waarvan het voorste gedeelte als huiskamer dienst doet, terwijl het achterste deel als bergplaats wordt gebruikt. De twee gedeelten zijn, op eenvoudige wijze door kasten gescheiden.
In een nis, aan een der zijwanden, is een kachel gemetseld, die de ruimte verwarmt en waarop tevens een potje kan worden gekookt. De grotwoning werd afgesloten met mergelblokken, waarin een deur en raam zijn uitgespaard. De begroeiing op den berg levert voorts een aardige omgeving op.
Greetje Blanckers voelt zich hier uitstekend op haar gemak en zou niet gaarne willen verhuizen.
Grotwoning Greetje Blanckers in 1941
Grotwoning situatie 2008
Hierboven zie je de situatie van binnenuit gezien in mei 2008, de ingang wordt gestut en er ligt zeer veel rommel binnen.
Grotwoning Greetje Blanckers situatie 2009
De grotwoning heeft jarenlang open gelegen en pas in 2009 heeft men deze afgesloten.
Interieur grotwoning Greetje Blanckers
De Oven grotwoning Greetje Blanckers
Op bezoek in de grotwoning
Grotvandalen in de Sint Pietersberg
Posted by: | CommentsIn het hieronder vermelde stuk uit het Limburgs Dagblad worden zogenaamde ‘grotvandalen’ beschuldigd van inbreken in de Sint Pietersberg – dit wil ik natuurlijk niet goed praten. Het illegaal bezoeken van een mergelgrot is verboden en op eigen risico. Wat mij meer tegen de borst stuit is de titel van het stuk – “Grotvandalen” en het feit dat er in het verhaal diverse andere illegale activiteiten worden bij vermeld (zoals het dumpen van bouwmateriaal en resten van wietplantages, vernielingen aan auto’s, illegale vuurtjes, het crossen met brommers het op de wanden krassen) alsof het bewezen is dat dit dezelfde personen zouden zijn. Dit stelt de ‘Bergloper’ naar mijn inzien in een wel zeer negatief daglicht en dat verdient hij (of beter gezegd, verdienen wij) niet. Iedere groep heeft zijn rotte appels. De Sint Pietersberg is een groot en redelijk afgelegen gebied (zeker s’ nachts) en de nabijheid van een grote stad zorgt ervoor dat er dan mensen zijn die dit gebied gebruiken voor dingen die het daglicht niet kunnen verdragen. Frank
Bron: Het Limburgs Dagblad van vrijdag 28 Augustus 2009
Vandalen hebben de afgelopen maanden in en op de Sint Pietersberg huisgehouden. Het gaat om inbreken in het grottenstelsel, het dumpen van afval en vandalisme. Natuurmonumenten staat machteloos. Omwonenden hebben de indruk dat het s’ nachts niet pluis is op de Sint Pietersberg. Behalve van vandalisme is ook sprake van illegale overnachtingen. In de nacht van maandag op dinsdag werd een Opel in brand gestoken bij het hondenuitlaatgebied. Enkele weken geleden werd een auto van een Sint Pieternaar vernield en zin tal van autoruiten ingeslagen. Natuurmonumenten maakt verder melding van illegale vuurtjes. Ook is onlangs met brommers tussen de schapen gecrosst. Op het plateau werd een picknick set van tafel en zitjes in brand gestoken. Verder wordt op de berg veel afval gedumpt, waaronder bouwmateriaal en resten van wietplantages.
Beheerder Eduard Habets zegt dat Natuurmonumenten echt in de maag zit met nachtelijke inbraken in de Zonneberg. “Ze gaan onder meer via de ENCI-groeve naar binnen. Dan klimmen ze over de omheining en dalen via een touw af naar een gat in de groevewand, een door afgraving ontstane grotingang. Veertig meter naar binnen is zo’n gang door ons dichtgemaakt met beton, op een vleermuizen-doorgangetje na. Dat wordt dan opengebroken.” (opmerking Frank: Deze vleermuis-openingen zitten bijna allemaal op 10 tot 12 meter hoogte, dus waarschijnlijk zal deze opmerking niet juist zijn.)
Natuurmonumenten moet die ingangen weer dichtmaken, zegt Habets. “Die afdichtingen zijn er om een voor vleermuizen geschikt klimaat te realiseren. Ook voor de opschriften op de grotwanden is het goed dat de gangen zijn afgesloten. Nog afgezien van de veiligheid.”
Habets constateert dat het een sport is geworden in te breken in de grotten. “Sommigen doen op internet verslag van hun avonturen, zoals ze ook van alles op de wanden krassen. Wij begrijpen dat opsporing langs deze weg niet de hoogste prioriteit geniet bij de politie, maar voor ons is het vechten tegen de bierkaai.”
Het probleem is handhaving en toezicht. Natuurmonumenten heeft voor Zuid-Limburg vier beroepskrachten, van wie twee parttimers zijn. Per 1 januari heeft de organisatie er bovendien twee gebieden bij gekregen. Alleen als inbrekers op heterdaad worden betrapt, kan verhaal worden gehaald, aldus Habets. “Wij posten bij gelegenheid wel s’ nachts, maar bewijs maar eens dat iemand een muur heeft vernield. (Frank: Toch wordt er in dit verhaal geïnsinueerd dat dit allemaal door dezelfde personen wordt gedaan – bewijsvoering?), Voor het aanwezig zijn op verboden terrein staat slechts een boete van € 60.00. Daar laten ze zich niet door afschrikken. Daarbij komt dat vrijwillige medewerkers niet mogen verbaliseren.”
Boswachter Jo van den Heuvel constateert dat vandalisme in natuurgebieden een regionaal verschijnsel is. “Zo’n tien jaar geleden hebben we onderzoek gedaan naar criminaliteit in natuurgebieden, waarbij de Brunssummerheide hoger scoorde dan de Sint Pietersberg. In de zomer neemt het meestal toe, net als overlast van gemotoriseerd verkeer. Inbraken in mergelgrotten zijn wel iets toegenomen in vergelijking met vorig jaar. “De politie weet van het vandalisme rond auto’s, maar relativeert de intensiteit ervan, aldus een woordvoerder. “Volgens de wijkagent valt het wel mee. Let wel: het gaat dan over meldingen die bij ons sinds mart zijn binnengekomen. De Sint Pietersberg is bepaald geen hotspot voor autokraken. Wij patrouilleren er overigens wel met zekere regelmaat in nachtelijke uren.” Boswachter Van den Heuvel hoopt niettemin samen met de wijkagent in actie te komen tegen vandalen. “Op de Brunssummerheide doen we dat al.”
mergelgrotten verboden toegang
