Als hij in het grottenstelsel van de Zonneberg een nis met een ondergrondse bakkerij passeert, komen de herinneringen naar boven. “Er werd in die dagen ook brood gebakken voor de vluchtelingen. Dat rook je in alle gangen, een heerlijke lucht.”  Willy Comans is even terug op de plek waar hij als jongetje van zeven met zijn ouders in september 1944 pal voor de bevrijding van Maastricht zo’n tien dagen heeft geschuild. Enkele honderden Maastrichtenaren verbleven de laatste oorlogsdagen ondergronds op de Sint Pietersberg.

Ondergrondse bakkerij Zonneberg

Comans woonde met zijn ouders in Smeermaas toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. De familie moest hals over kop vluchten toen de Belgen een nabij hun woning gelegen brug hadden opgeblazen. Na enkele omzwervingen kwam het gezin Comans in een dorpje onder Parijs terecht. “Mijn werd door de Fransen tewerk gesteld om vliegtuigmotoren te reviseren, want hij was van beroep machinebankwerker bij Céramique.” Na de Franse capitulatie trof het gezin bij terugkeer in Smeermaas het huis totaal in puin aan. “Alle meubels waren weg, de deuren en ramen waren er uit. De buren dachten dat we in een bombardement waren omgekomen. Mijn moeder zag later de overalls van mijn vader bij andere buren aan de waslijn hangen.” Het berooide gezin ging naar familie in Blauwdorp en betrok eeen huisje aan de Brouwersweg, tegenover het Sint Annadal ziekenhuis.

Anno 2009 is Comans, die eind vijftiger jaren naar Rotterdam verhuisde, even terug in de stad waar hij opgroeide. Met zijn drie dochters en kleinkinderen logeert hij in een onderkomen van Natuurmonumenten op de Lichtenberg, vlakbij de ingang van de grot onder de Zonneberg. “Ik heb veel heimwee gehad naar Maastricht . Naar familie en naar de sfeer hier. In het begin miste ik de manier van leven hier, in het westen was het leven harder, maar ik had daar mijn werk.”

Onder begeleiding van een gids van de VVV bezoekt Comans met zijn dochters en twee kleinkinderen de grot waar hij in die septemberdagen van 1944 met zijn ouders gebivakkeerd heeft. “”We gingen ruim een week voor de bevrijding de berg in vanwege de bomdreiging.”  Wandelend over de Zonnebergweg komen de herinneringen aan die dagen bij Comans naar boven. “Overdag zaten wij als kinderen in de wei te spelen. Met mesjes bewerkten we mergelstenen, we maakten er poppetjes van. We jatten ook tomaten en radijsjes bij de boeren die dan ‘toevallig’ niet hard genoeg konden lopen om ons te pakken.”

Ondergrondse kapel Zonneberg

Eenmaal in de gangen van de Zonneberg gaat Comans op zoek naar de nis waar hij met zijn ouders verbleef. “We hadden een mooie nis. Genoeg plek voor vier gezinnen. Van strobalen maakten we scheidingswandjes.” Op de muren zijn nog vele verwijzingen uit die dagen te vinden. Cijfers op de wanden verwijzen naar de indeling die in die dagen gemaakt is voor de honderden mensen die de grot bevolkten. “het zag er soms zwart van de mensen.” De vader van Comans trok er elke dag op uit met een geleende bakfiets om in Blauwdorp eten uit de gaarkeuken en beddengoed te halen, aldus de toen zevenjarige Comans. “Maar Pa ging ook steeds naar huis omdat hij naar de Engelse radio die hij in de kruipruimte onder het huis verstopt had, wilde luisteren. Als hij weer boven kwam, kwamen de buren nieuwsgierig informeren naar de stand van zaken.”

In die dagen onder de berg heeft Comans nooit een Duitser bij of in de groeve gezien. “We zagen wel honderden bommenwerpers overkomen die richting Aken vlogen.” Comasn is zichtbaar geroerd als hij oog in oog staat met de plek waar de gids hem naar toe leidt: De ondergrondse kapel van de Zonneberg, waar kerkdiensten werden gehouden. We zijn twee keer naar zo’n dienst geweest, dat was heel speciaal. Zelfs als kind voelde ik de saamhorigheid.” In stilte trekken de man, die zijn jeugddagen terughaalt in zijn geheugen en zijn familie verder langs de donkere gangen. De frisse temperatuur van tien graden lijkt hem niet te deren. de zoektocht naar de plek waar hij met zijn ouders overnachtte loopt op niets uit. Veel families hebben toentertijd hun namen in de wanden gekrast, maar die van Comans is er niet bij. Eén van zijn dochters verklaart waarom het zo moeilijk is om de plek terug te vinden: “Pa, je moet niet vergeten dat je toen veel kleiner was en alles vanuit een ander perspectief zag.”

Opschriften Tweede wereldoorlog Zonneberg

Wat Comans niet vergeet is dat er op een avond groot tumult uitbrak onder de mensen in de grot. “Er ging het gerucht dat Amerikaanse tanks optrokken vanuit Eijsden. Iedereen liep naar de uitgang van de grot. Sommigen hadden de Nederlandse vlag bij zich, die zag ik voor het eerst.” In een nabij gelegen weiland hield de opgetogen groep halt. Er zaten nog Duitsers in de buurt. “De volgende ochtend speelden wij kinderen weer buiten en zagen we Duitse soldaten met hun handen in de nek langs lopen. Amerikaanse soldaten liepen ernaast met geweren in de aanslag. Toen ging de vlag echt uit.” Enkele dagen later ging de familie Comans terug naar huis in Blauwdorp.

Als Comans en zijn familie anno 2009 buiten de mergelgrot knipperen met hun ogen tegen het daglicht, kijkt de oud-Maastrichtenaar met een goed gevoel terug op die dagen: “Het was voor mij als kind één groot avontuur.”

Opmerking: De ondergrondse bakkerij is naar mijn mening nooit gebruikt, wellicht dat mijnheer Comans deze herinnering ergens anders vandaan heeft – Frank

Bron:  Stadskrant de Ster – vrijdag 11 september 2009 – Sjak Planthof