Bron: www.limburger.nl

Het is zover. D´n Observant, die door de jaren heen uitgroeide tot symbool van het verzet tegen verdere afgraving van de Sint Pietersberg, wordt zaterdag feestelijk ´teruggegeven´ aan het volk Maastricht. Tijdens de open dag bij cementbedrijf ENCI planten notabelen van de vijf betrokken organisaties – ENCI, gemeente, provincie, Natuurmonumenten en Sint Pieter Adembenemend – ieder een boom die de overgang van mergelwinning naar natuurgebied markeren.

Medio 2018 stopt ENCI met de mergelwinning en gaat door als maalderij. De groeve wordt uiterlijk 2020 overgedragen aan Natuurmonumenten. Vooruitlopend daarop krijgt Natuurmonumenten nu al D’n Observant en de Oehoe-vallei in haar bezit. De overdracht van de kunstmatige heuvel aan de zuidkant van het fabrieksterrein is louter symbolisch. Al sinds 1976 is deze opengesteld voor wandelaars, maar bleef wel eigendom van ENCI. In 2008 besloot het bedrijf definitief de berg niet af te graven.

De overdracht gebeurt om 10.30 uur. Dan wordt ook de nieuwe zuidelijke toegangsweg naar de voet van D’n Observant feestelijk in gebruik genomen. Vervolgens zijn er tal van activiteiten tot 17.00 uur. Er zijn demonstraties met groevematerieel door medewerkers van ENCI, Natuurmonumenten verzorgt demonstraties schapendrijven. Er zijn diverse wandelingen door het gebied uitgezet, onder meer naar de Oehoevallei. Kinderen kunnen fossielen uit de mergel krabben en er zijn filmbeelden van het transformatieproces van groeve naar natuurgebied en helikopterbeelden van de groeve.

Bron: NOS Nieuws

Lees ook het uitgebreide stuk in Trouw: Recreëren in een mergelgroeve

Vele tientallen jaren lang heeft de mergelwinning een grote hap uit de Sint Pietersberg gehaald, maar binnenkort komt een einde aan het afgraven van de Zuid-Limburgse bult.

Morgen draagt de Eerste Nederlandse Cement Industrie (ENCI) alvast een klein deel van de mergelgroeve over aan Natuurmonumenten. Het bedrijf zal de komende jaren de mijnbouw geleidelijk beëindigen en de groeve inrichten als recreatiegebied.

In 2018 moet de ‘open mijn’ helemaal in handen zijn van Natuurmonumenten, die daarmee het beheer heeft over gebied met unieke planten en dieren. “Door de mergelwinning zijn natuurwaarden verloren gegaan, maar dat gaf tegelijk nieuwe kansen”, zegt Robert Moens van de natuurorganisatie.

Oehoe-uil

Mergelwinning Sint Pietersberg

De mergelwinning in de Sint Pietersberg begon al eeuwen geleden, toen de lokale bevolking blokken kalk uit het massief hakte voor onder meer de bouw van huizen. Daardoor is een gangenstelsel ontstaan, waarin unieke vleermuissoorten verblijven.

In 1926 kreeg de ENCI een exploitatievergunning om mergel (kalk) af te graven. Het bedrijf gebruikt dit als grondstof voor cement. Het terrein is zo diep afgegraven dat het ver onder het maaiveld ligt.

Van de berg bleef steeds minder over, maar bijzondere planten- en dierensoorten wisten de groeve te waarderen. Het deel dat morgen wordt overgedragen, heet de Oehoe-vallei, genoemd naar de gelijknamige uilensoort die daar broedt. Het gaat om een zeldzame uil met een spanwijdte tot 1,90 meter.

Excursie

Doordat het in de steengroeve relatief warm is, groeien er mediterraanse planten, zoals steentijm, marjolein en het soldaatje, een zeldzame orchidee. Deze begroeiing trekt weer voor Nederland bijzondere vlinders, zoals de koninginnepage.

Natuurmonumenten had al het beheer over de rest van het natuurgebied rond de Sint Pietersberg. Het deel dat daar morgen bijkomt, grenst aan Maastricht. De groeve is in excursievorm toegankelijk, behalve in de broedtijd van de oehoe-uil.

Bron www.limburger.nl

Zondag gaan driehonderd scouts een zeker honderd meter grote ster maken op het ENCI-terrein in Maastricht. Dat gebeurt op D’n Observant, een kunstmatige heuvel die tientallen jaren geleden door cementfabriek ENCI is aangelegd. Dat gebeurde met grond die vrijkwam bij de mergelwinning. De scouts maken een vijfpuntige ster door bomen om te kappen en struiken weg te zagen.

Binnenkort zet de ENCI op de top van D’n Observant ook nog een stervormig uitzichtplatform. Begin oktober worden D’n Observant en een deel van het ENCI-bos overgedragen aan Natuurmonumenten.

Bron: www.limburger.nl

Uitstoot van de ENCI vergroot de kans op ernstige ziektes. In de woonwijken in de omgeving van de Maastrichtse cementfabriek zijn meer hart- en vaatziekten, COPD en andere longklachten en mogelijk extra kankerpatiënten te verwachten. Dat concludeert een chemicus na onderzoek in opdracht van de Stichting ENCI-Stop.

De chemicus beoordeelde de gezondheidskundige gevolgen van de uitstoot van de fabriek op basis van de milieueffectrapportage van ENCI. Op basis daarvan gaf de provincie vorig jaar een nieuwe milieuvergunning af tot 2020. ENCI Stop heeft daar bezwaar tegen gemaakt en is nu in beroep bij de Raad van State. Het rapport van de chemicus Atie Verschoor wordt door de tegenstanders van ENCI in die beroepsprocedure gebruikt.

Bron: www.nd.nl door: Kees de Heer op 23-01-2010

De Vereniging Natuurmonumenten lanceerde afgelopen woensdag haar plannen voor de herinrichting van de enorme steengroeve.

De excursie viel me destijds een beetje tegen. Met de tweede klas van de middelbare school gingen we in de winter van 1970-1971 een hele dag naar Zuid-Limburg, voor het vak aardrijkskunde. We werden meegevoerd naar het Savelsbos en naar de ENCI-groeve bij Maastricht. Het kan zijn dat we eveneens een rondleiding kregen door het gangenstelsel van de Sint-Pietersberg, maar daar kan ik me helaas weinig van herinneren. Ik weet nog wel dat de rondwandeling in het Savelsbos me zwaar tegenviel, omdat we midden in de winter geen bloemen zagen en niets merkten van de rijke voorjaarsflora van de hellingbossen.

De rondleiding in de ENCI-groeve viel me tegen omdat ik geen mooie fossielen vond. De mergel zou boordevol kalkskeletjes en haaientanden moeten zitten. Na mijn speurtocht had ik wel een brokstuk met enkele piepkleine schelpjes, maar ik hoopte natuurlijk stiekem op een spectaculaire vondst.

Afgelopen woensdag kwam ik voor de tweede keer in de ENCI-groeve, tijdens een persexcursie van Natuurmonumenten. Gewoontegetrouw heb ik weer een brok mergel en een vuursteenknol mee naar huis genomen, maar ook deze souvenirs zullen nooit in de vitrines van een museum terechtkomen. De oehoe heb ik woensdag niet gezien of gehoord. De grottenspin, de bergnachtorchis en het klaverblauwtje heb ik evenmin kunnen bewonderen. Maar ik kan me nu wel wat voorstellen bij de ambitieuze plannen van Natuurmonumenten voor de herinrichting van de groeve.

Doolhof

De Eerste Nederlandse Cement Industrie (ENCI) is in 1926 begonnen met het afgraven van de Sint-Pietersberg. Maar eigenlijk was dat niet de echte start van de mergelwinning. Reeds aan het begin van onze jaartelling is op de flanken op kleine schaal mergel afgegraven. Vanaf de middeleeuwen werd de ondergrondse mergelwinning op grote schaal

ENCI-groeve

aangepakt. Het uitzagen van enorme mergelblokken resulteerde in een indrukwekkend gangenstelsel, een doolhof van tachtigduizend gangen, met galerijen van wel acht tot tien meter hoog.

De mergelblokken zijn eeuwenlang vooral gebruikt als bouwmateriaal. Nieuw bij de ENCI was dat de kalksteen grondstof werd voor de productie van cement. De ENCI kreeg toestemming om maar liefst honderdveertig hectare van de Sint-Pietersberg af te graven. Deze concessie zou in 1991 aflopen, maar de fabriek kreeg vlak daarvoor toestemming om twintig jaar langer door te gaan en nog dieper kalksteen te winnen. De groeve werd dus niet groter, maar wel steeds dieper.

Op dit moment is een oppervlakte van 106 hectare afgegraven. Op sommige plekken is een kalkpakket van maar liefst 95 meter hoog weggehaald. Daarbij is ongeveer driekwart van het eeuwenoude gangenstelsel verdwenen. Er is nog zestig kilometer over, een doolhof van twintigduizend gangen.

De Oehoevallei

De concessie van de ENCI zou aflopen op 1 januari 2010. Maar de fabriek kwam met het verzoek om tussen 2010 en 2020 nog eens 64 hectare te mogen afgraven. Dat leidde tot massale protesten bij de Maastrichtse bevolking, vooral omdat de oven van de cementfabriek mede wordt gestookt met afval en dat levert de nodige luchtvervuiling op.

De belangen van industrie, recreatie, natuur en cultuurhistorie lijken in dit geval keihard te botsen. Maar intensief overleg tussen de ENCI, overheden, Natuurmonumenten en bewoners, die zich hebben verenigd in de Werkgroep Sint-Pietersberg Adembenemend, heeft eind vorig jaar geleid tot een creatief transformatieplan, waarmee iedereen zich kan verzoenen.

Op de locatie van de cementfabriek komen nieuwe bedrijven, in de zone daarnaast allerlei recreatievoorzieningen. Het grootste deel van de groeve wordt ingericht voor natuurgerichte recreatie, terwijl de meest kwetsbare delen altijd afgesloten blijven voor publiek en alleen onder begeleiding bezocht kunnen worden. De cementfabriek mag nog acht jaar doorgaan met mergelwinning, maar de kalksteen wordt nu zodanig afgegraven dat daarmee meteen het natuurgebied wordt ingericht, met flauwe hellingen voor gevarieerde kalkgraslanden en hier en daar uitgespaarde zuilen voor rotsplanten.

Beheerder Eduard Habets van Natuurmonumenten is enthousiast over het transformatieplan: ,,De schijnbaar onverenigbare functies kunnen toch samengaan, zodat we allemaal winst boeken. De oppervlakte natuurgebied op de Sint-Pietersberg wordt in één klap verdubbeld. We bieden straks natuurbeleving en recreatie, spanning en avontuur. Het wordt nog een hele toer om met al die hoogteverschillen de veiligheid goed te regelen en we moeten tegelijk de kwetsbare natuur zorgvuldig beschermen.”

Eduard Habets is vooral bang voor overmatig oehoetoerisme. Want de grootse Europese uilensoort is erg gevoelig voor verstoring. De oehoe broedt graag in steile wanden van steengroeves, op voor anderen onbereikbare richels. De eerste waarnemingen in Nederland stammen uit de jaren tachtig van de vorige eeuw en vanaf 1997 nestelt de oehoe in de ENCI-groeve.

Eduard Habets vertelt dat de eerste stukken nog dit kalenderjaar worden heringericht en meteen overgedragen aan Natuurmonumenten: ,,We beginnen met de Oehoevallei en met enkele steile groeveranden. We gaan het naaldbos van D’n Observant weghalen. Pakweg tien procent van de kalksteen bestaat uit vuursteenknollen, waar de ENCI niets mee kan. Dit materiaal is met dekgrond op een grote hoop gegooid. Intussen is deze heuvel, de zogenaamde Observant, geheel begroeid met bos. We gaan deze begroeiing weghalen en de heuvel herinrichten, waarbij er zeer waardevolle natuur terugkomt.”

Ingang mergelgroeves ENCI-groeve

Ecoloog Peter Voorn vertelt dat de Sint-Pietersberg een uiterst gevarieerde flora en fauna heeft: ,,Het gangenstelsel van de Sint-Pietersberg is van levensbelang voor allerlei vleermuizen die in vorstvrije ruimten willen overwinteren. Het gaat om veertien verschillende soorten, waarvan er drie op Europese schaal zeldzaam zijn. De verschillende biotopen op de hellingen herbergen allerlei planten en dieren, die in ons land zeldzaam zijn. Dat is vooral te danken aan de kalk in de bodem en aan de zuidelijke ligging, nabij de Ardennen en de Eifel.”

Peter Voorn benadrukt dat de klimaatomstandigheden in de steengroeve heel bijzonder zijn: ,,Heel Zuid-Limburg heeft een bijzonder klimaat, met relatief veel zon en relatief weinig neerslag. In de steengroeve is het microklimaat nog extremer. Want als het elders dertig graden is, dan is het in de windstille groeve minstens veertig graden. Lang niet alle planten kunnen daar groeien, maar daar floreren juist allerlei bijzondere planten.”

Hij vervolgt: ,,Als we groeve herinrichten, dan zorgen we voor een enorme variatie tussen nat en droog, hoog en laag,voedselrijk en voedselarm. We maken bij voorkeur geleidelijk oplopende hellingen, die op het zuiden zijn gericht. Daar proberen we heischrale graslanden en kalkgraslanden terug te krijgen. Deze vegetaties herbergen een extreem hoge biodiversiteit, met soms wel vijftig plantensoorten per vierkante meter, topnatuur met orchideeën en gentianen. De ENCI heeft tientallen jaren geprofiteerd van de mergelwinning, van het gele goud. Nu krijgt Natuurmonumenten dat goud in handen.”

Dat maakte het bedrijf vandaag bekend. De provincie Limburg, gemeente Maastricht en Enci hebben overeenstemming bereikt over de herinrichting en bestemming van de 125 hectare grote groeve in de Sint Pietersberg na afloop van de mergelwinning.

Het bereiken van deze overeenstemming was voorwaarde voor het doorgaan met mergelwinning na 2015. Bij de herinrichting ligt de focus op natuur en recreatie. Een deel van het huidige bedrijventerrein van Enci wordt verhuurd aan andere bedrijven, goed voor 550 nieuwe arbeidsplaatsen. Na sluiting van de oven in 2018 blijft Enci wel nog een cementmaalderij houden.

Dat hebben Gedeputeerde Staten (GS) van Limburg dinsdag besloten. De ontwerpvergunning ligt zes weken ter inzage in verband met inspraak. Vorig jaar besliste de Raad van State dat de oude vergunning van ENCI niet meer geldig was. De provincie nam vervolgens een besluit waarin de activiteiten van ENCI tot begin augustus dit jaar gedoogd werden. GS besloten dinsdag positief op de aanvraag voor een nieuwe milieuvergunning door ENCI. Ook mag ENCI gedurende tien jaar de oven blijven gebruiken voor het maken van cement en klinkers.

Bron: www.limburger.nl

Bron: Limburger.nl – 13 februari 2009

Als de mergelgroeve bij cementmaker ENCI na het stoppen van de kalksteenwinning wordt omgetoverd in een attractiepark, betekent dat een collectieve nachtmerrie voor natuurminnend Maastricht. Wonen in de fabriek? Het wordt massaal afgekeurd. Zwemmen in een laguneachtig mergelmeer? Vergeet het maar. Kansen voor een festivalterrein aan de boorden van de Maas? Nihil. “Ik heb slecht nieuws voor liefhebbers van Bruce Springsteen: hij komt niet naar de ENCI”, vatte Victor Coenen de situatie gisteren op een ludieke manier op een thema-avond samen.

Hij is projectleider van het zogenoemde transformatieplan ENCI. In november moet tot in detail duidelijk zijn wat met fabrieksterrein en groeve gaat gebeuren als het ´uitmergelen´ van de Sint Pietersberg stopt. Afhankelijk van het plan zal dat uiterlijk op 3 december 2019 zijn. De toekomstvisie zal een duidelijke meerwaarde voor het enorme gebied moeten opleveren, anders is het eind 2014 al afgelopen met de kalksteenwinning. Daarom wordt nu breed geïnvesteerd welke ideeen leven voor een van de uniekste gebieden van Nederland.

Bij de projectgroep kwam een vloed aan tips, ontwerpen en suggesties binnen, waarover pakweg vijftig direct betrokkenen zich gisteravond met stickers – vrijblijvend – mocht uitspreken. Een rood plakkertje stond voor ´nachtmerrie´, een groen voor ´droom´.

Het uitgangspunt om kleur te bekennen voor prikkelende en gedurfde voorstellen, werd massaal genegeerd. De stemmers – het overgrote deel natuurliefhebbers en antie-ENCI-activisten – koos vrijwel unaniem voor het al jaren bekende plan ´Verloren Valleien´, dat voorziet in een zo natuurlijk mogelijke afwerking van de groeve.

Bron: diverse online media

Het Limburgs Parlement heeft vrijdag een burgerinitiatief verworpen van werknemers van cementfabriek ENCI om tot 2020 te mogen doorgaan met mergelwinning.

Wel houdt het Limburgs Parlement, zoals de Limburgse Staten zichzelf noemen, niet langer vast aan het beëindigen van de mergelwinning per 2015. Die winning kan wat de provincie betreft doorgaan tot ergens tussen 2015 en 2020. Hoe lang, is afhankelijk van een plan, dat binnen een jaar moet worden uitgewerkt. Dat plan van ENCI, gemeente Maastricht en provincie Limburg behelst de herinrichting van de groeve en het aantal banen dat daarmee samenhangt.