Betekent de nieuwe mijnbouwwet het einde voor het Berglopen?

Door: Jacquo Silvertant – Institute Europa Subterranea

De nieuwe Mijnbouwwet bevat een aanscherping van de veiligheidseisen voor het betreden van de gangenstelsels voor bijvoorbeeld onderzoek. De gaten in de grond zijn allereerst mijnbouwkundige werken met alle veiligheidsrisico’s van dien. Binnen die Mijnwet zijn er in het kort drie soorten van gebruik van de ondergrond; economisch (mergelwinning), recreatief (bezoekerseconomie) en ander gebruik zoals bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek. Complicerende factor is ook hier dat er is uitgegaan van een eenzijdige visie waarbij aan de complexheid van de praktijk is voorbij gegaan.

Hoe hoog men in moet zetten met beheersmaatregelen is afhankelijk van drie elementen: Dat zijn de staat van het gangenstelsel, dus veiligheid en stabiliteit…de complexiteit van het gangenstelsel, men moet dan denken aan uitgestrekte gangenstelsels waarbinnen gedeelten liggen met een zeer divers karakter en waarvan de stabiliteit van invloed kan zijn op de veiligheid in het gebruikte deel….en tot slot de aard van het gebruik van de groeve, bijvoorbeeld voor het mountainbiken in een groeve gelden andere beheersmaatregelen dan voor een vleermuistelling. Hoe dan ook, in meer of mindere mate zullen eigenaren van groeven die maatregelen moeten nemen.

Een specifieke subsidieregeling voor particuliere eigenaren om de financiële gevolgen van eventueel uit te voeren beheersmaatregelen te kunnen dragen is nog niet voorhanden en eigenaren zullen uit kostenbesparing waarschijnlijk eerder geneigd zijn om hun groeve permanent af te sluiten.

In plaats van een regulering betekent de nieuwe wet voor veel kleinschalige activiteiten, zoals wetenschappelijk onderzoek de doodsteek. De reden hiervoor is de reactie van groeve-eigenaren op het gebrek aan faciliterende voorzieningen door de overheid die voortvloeien uit de nieuwe wet. Men zal zo liever niemand in de groeve laten dan dat men het risico aangaat. Wanneer dit inderdaad zo doorzet dan is een officiële of minstens algemeen erkende status van ondergrondse mergelgroeven als cultureel erfgoed nog verder uit zicht.

Voor de beleidsmakers de gemakkelijkste en meest voor de hand liggende optie is de mijnwet zoals hij er nu ligt. Door het verkleinen van de toegangsmogelijkheden tot de ondergrond door het uitsluiten van elk mogelijk risico, verkleind de groep gebruikers vanzelf en daarmee het risico op ongelukken.

Het tegendeel lijkt te gebeuren. Het risico bestaat dat als gevolg van de beperking van de toegankelijkheid van groeven een toename te zien zal zijn in het aantal inbraken en illegaal bezoek rond de mergelgroeven op met name de afgelegen terreinen van natuurverenigingen. De risico’s hiervan zijn niet te overzien, terwijl de groeve-eigenaren worden opgezadeld met een onmogelijke handhavingstaak en eindverantwoordelijkheid, over het vandalisme aan het erfgoed en natuur nog maar te zwijgen.

Een ander effect is dat men vanuit Nederland in toenemende mate naar de Belgische groeven trekt omdat die wel nog toegankelijk zijn. De druk op de ondergrondse- en bovengrondse natuur- en erfgoedwaarden neemt daarmee explosief toe.

Toch zullen er in de toekomst nog genoeg mogelijkheden zijn voor onderzoek, recreatief berglopen e.d. Probleem is alleen dat die mogelijkheden afhankelijk zijn van de goodwill van de eigenaar. De voorwaarden die uiteindelijk door de Provincie aan een vergunning worden gesteld zullen per groeve verschillen. Het is dus niet zo dat per 1 januari ineens alles onmogelijk wordt. het wordt wel moeilijker, omdat de voorwaarden sterk verscherpt zijn. In ieder geval bestaat er bij de verschillende partijen wel de bereidheid om iedere vergunningaanvraag apart te beoordelen. Het is aan ons om te kijken hoe we binnen het kader van de nieuwe wet onze dingen kunnen blijven doen. Het is wel een feit dat ‘gewoon’ wat door de berg lopen waarschijnlijk is afgelopen met de nieuwe wet.