Bron: Limburgs Dagblad 28 januari 2012
Door: Vikkie Bartholomeus
Decennia lang wist niemand precies wat al die militairen deden in de Cannerberg. De van van de Berlijnse Muur en een asbestschandaal maakten in 1992 een einde aan de ondergrondse NAVO-Basis. Na veel gesoebat over de grootste en meest complexe asbestsanering ooit is de Cannerberg weer ‘schoon’ overgedragen aan Limburgs Landschap.
Gasmasker op, overall aan. Het roestige poortje langs een onopvallene bosweg is zo smal dat je er zijdelings doorheen moet. Directeur Ger Frenken van Limburgs Landschap herinnert zich nog goed hoe hij er voor het eerst nerveus ondergronds ging. “Het was pure Hitchcock, buitengewoon spannend. Die berg was ‘geplastificeerd’, geheim. Je had geen idee.” Wat hij achter het onooglijke poortje aantrof was verbluffend. Acht kilometer gangenstelsel met met maar liefs 399 volledig geoutilleerde kantoren. Een kleine stad met een eigen brandweerkazerne, restaurant, kapsalon, cafés, wijnkelder en een indoor golfbaan compleet met nepgras. Een telefooncentrale, buizenpostnetwerk en een eigen bewegwijzeringssysteem: van Main Street tot Foxtrot Street.
NAVO-basis Cannerberg: 8000 meter gangen – 200-250 personeelsleden overdag / 30-40 personeelsleden s’nachts / 67.500 vloeroppervlak / 51 toiletten; 38 urinoirs, 27 douches; 75 wasbakken – 4482 tl-lampen
Jarenlang hebben hier dagelijks 250 mensen ondergronds gewerkt, onder zware geheimhouding. Militairen van Northag (Northern Army Group) en 2 ATAF (Second Allied Tactical Air Force) hielden in dit oorlogshoofdkwartier het Europese luchtruim in de gaten en runden vanuit het hart van de berg het nucleair operatiecentrum van de NAVO. ‘The Cave’ was een cruciale post in de wapenwedloop met de Rssen; de nieuwste verbindingstechnieken werden hier gebruikt. Eigen meteorologen hielden voor de gevechtspiloten het weer in de gaten; in de warroom werden op een groot scherm alle vluchtbewegingen van Italië tot Noorwegen geprojecteerd.
De NAVO betrok de voormalige Boschbergroeve in 1954; Britse militairen zochten een geschikte plek en wisten dat de Duitsers de berg in de Tweede Wereldoorlog hadden gebruikt om V1 en V2-raketten te bouwen. 4/371 werd de codenaam voor de Cannerberg, die al snel veranderde in een imposant militair bolwerk. Met controleposten, betonnen chicanes, kogelvrij glas en bomvrije deuren. m geen argwaan te wekken, moesten medewerkers de eerste jaren in burgerkleding naar binnen. Wat er inging, kwam er niet meer uit. Al het afval, elke afgedankte bureaustoel of koffiemok werd gedumpt in een van de zestien ondergrondse stortplaatsen. Documenten gingen na gebruik naar kamer B14: de shredding room. Versnipperde papierstroken werden daarna voor de zekerheid nog eens tot pulp vermalen. Want de vrees voor spionage was groot. De Russen hadden schijnbaar goede contacten in Limburg; Sovjetblad Pravda zou oefeningen in de Cannerberg geregeld van tevoren aangekondigd hebben. Bij de ingang van de war room hing nog tot aan de sluiting van de basis een waarschuwingsposter met portretten van elf militairen van de Russische missie Soxmis, die met permissie op NAVO-gebied verbleven, maar toch als gevaar gezien werden.
De drukte in de Cannerbergzorgde jarenlang voor geruchten en speculaties. Zaten er kernwapens in de berg? Waarom landden er geregeld helikopters? Pas in 1963 gaf de NAVO publiekelijk toe dat er sprake was van een ‘verenigd verbindingscentrum’ in de berg. Maar het bleef een “verboden plaats in gevolge van de Wet bescherming Staatsgeheimen”. Dat er ‘buiten’ niet over gesproken mocht worden, zorgde volgens Paul Croymans uit Ulestraten voor een grote verbondenheid ondergronds. “Wat in de berg kon, kon in een kazerne niet. Het was heel amicaal, de kolonel noemde je bij de voornaam, salueren hoefde niet.” Croymans werkte er 22 jaar als kapper. “Over klandizie had ik niet te klagen. ‘s Ochtends stond bij de ingang een officier van dienst die langharige militairen aanwees: barber, barber, barber. Die moesten allemaal bij mij langs. Voor de Britten, de Duitsers en andere nationaliteiten was kort haar verplicht. Aleen de Nederlanders, die lieten zich niet gauw knippen.”
Cannerberg - ingang
Croymans had een geweldige tijd ondergronds. Naast het hanteren van de tondeuse was hij lid van de driekoppige ‘trolleydots’, burgerpersoneel dat met een klein electrisch wagentje zorgde voor de logistiek in de mergelgangen. Dat hij zijn mond dicht moest houden over zijn werk ondergronds, weerhield hem het er niet van om soms voor de gein het geruchtencircuit te voeden. “Het was horen, zien en zwijgen. Maar ik heb wel eens wandelaars wijsgemaakt dat er bij de uitgang langs het kanaal duikboten lagen, met een getrainde dolfijn voor de bewaking. Dan hield ik een claxon in het water, toeterde en als er dan een rimpeling in het water kwam zei ik: zie je wel!”.
Paul Croymans vertelt met veel enthousiasme over de Cannerberg, maar zijn herinneringen zijn besmeurd door het asbestschandaal dat uiteindelijk het einde betekende voor de NAVO-basis. Tal van voormalige ‘berg-militairen’ en burgermedewerkers zijn ziek geworden doordat er te veel asbestvezels in de lucht hingen. Het ministerie van Defensie en de NAVO blunderden in de aanpak van deze gevaarlijke vervuiling, ondanks dringende verzoeken van buitenlandse militaire autoriteiten.
De ergste asbestvervuiling is ontstaan na een brand in de keuken in 1968; de juten doeken en een isolerende kurklaag om de luchttoevoerleidingen vatten vlam en er ontstaat een enorme rookontwikkeling in de nauwe mergelgangen. Om een herhaling te voorkomen, wordt asbest om de leidingen gespoten, waarvan minuscule deeltjes vervolgens door het hele complex gaan dwarrelen
De gevaren hiervan worden jarenlang onderschat of terzijde geschoven. Het duurt decennia voordat het asbestproblem onderkend wordt. De Royal Air Force adviseert bijvoorbeeld in 1976 al om het personeel uit te rusten met beschermende maskers en nog maar een minimum aan militairen tot de berg toe te laten. Maar pas nadat TNO in 1991 nogmaals een veel te hoge concentratie aan asbestdeeltjes meet, gaat de basis versneld dicht. Inmiddels is de Berlijnse Muur gevallen en is de geheime basis sowieso min of meer overbodig geworden.
Personeel is dan al jaren ongerust over de dreiging van asbestkanker mesothelioom. In een mergelwand in Alpha Street is een grafsteen ingekrast met opschrift: In peace my health killed by cave. Er naast de mergelgraffiti: 7 feet exit, met een pijl de bodem in. Paul Croymans krijgt tranen in zijn ogen. “Ze stikken allemaal”, zegt hij zachtjes. “Hoe veel mensen er ziek zijn geworden? Dat weet ik precies, maar dat zeg ik liever niet.” Wel wil hij kwijt dat hij alleen al in Limburg afscheid heeft moeten nemen van tien oud-medewerkers, overleden aan mesotheloom. “Er was zelfs een jongen bij van 24, die maar drie weken vakantiewerk in de berg heeft gedaan. Vreselijk”. Zelf wil hij zich niet laten testen op een eventuele aantasting van zijn longen of buikvlies. ”Als het zo ver is, weet ik genoeg. Dan heb ik nog een half jaar. En dan is het voorbij. Een afschuwelijk einde.”
Croymans was lang betrokken bij het Comité Asbestslachtoffers en helpt nog steeds weduwen om een schadevergoeding te krijgen. Het is voor hem een wrange vorm van genoegdoening. “Het ergste vind ik dat ze al heel lang wisten dat het niet pluis was, maar ze hebben ons daar gewoon in die rotzooi laten werken. Ik voel me belazerd.”
Paul Croymans was degene die in 1992 als laatste het hek van de Cannerberg sloot en de sleutel afgaf aan de kapitein. De NAVO dacht aanvankelijk de huur met de eigenaar Limburgs Landschap simpelweg op te kunnen zeggen, de toegang tot de berg dicht te kunnen metselen om vervolgens te vertrekken. Limburgs Landschap en de Gemeente Maastricht reageerden woedend. De berg moets shoon achter gelaten worden en de vervuiler betaalt! Jarenlange stekelige onderhandelingen volgden; uiteindelijk gaven het ministerie van Defensie en de NAVO toe, met tegenzin. Jos Notermans van de Stichting Menno van Coehoorn, die zich inzet voor militair erfgoed, kan zich de stekeligheden nog goed herinneren. “Julie willen de berg schoon? Dan gaat ook alles eruit!” Met enige dipomatie wist hij nog iets te redden van de bewegwijzering, apparatuur en opschriften op de muren die nu al ‘monumentale ‘ waarde hebben. Van het archief heeft hij maar een fractie kunnen redden. Van de 300 dozen met documenten en talloze tekeningen die zijn afgevoerd loopt het spoor bij het Nationaal Archief in Den Haag dood op een “Protocol van vernietiging’.
Wat rest is een surrealistische ruïne van de Koude Oorlog. De duistere kilometerslange gangen zijn volledig gestript. Er is nog maar een schim van de geheime ondergrondse stad overgebleven;hier en daar herinneren seventies-tegeltjes nog aan een kantine of siermetselwerk aan officiersbar The Flintstones. Alles is er uit gesloopt; licht, verwarming, alleen de enorme dieselmotoren zijn blijven staan. De oorlogsdreiging is nog steeds voelbaar, brush clothes – clean boots here staat op de murenvan een voormalige ontsmettingskamer en NBC-checkpoint; restanten van de tijd dat er nog serieus rekening gehouden werd met een nucleaire, biologische of chemische (NBC) aanval.
Het opruimen van de Cannerberg is een ongekend grote operatie geweest. Nog nooit eerder had zo’n ondergrondse sanering plaatsgevonden. De wet en regelgeving was onduidelijk en welke technieken moesten gebruikt worden? Niet alleen moest de asbest worden verwijderd, er was ook olie uit de tanks gelekt en het grondwater was vervuild. Tien jaar van onderzoeken waren er nodig, waarbij de meest uiteenlopende scenario’s zijn gepasseerd. Bacteriën in de mergel spuiten, mergel verhitten en de dampen afvoeren, iceblasting door de mergel te bespuiten met ijskoud kooldioxide.
Sanering: 9,3 miljoen kilo asbesthoudend afval – 2,9 miljoen kilo mergel verontreinigd met olie – 5,1 miljoen kilo schone mergel – 158.000 kilo puin – 12.500 kubieke meter afval uit ondergrondse vuilstorten
Uiteindelijk zijn de mergelwanden ‘gestofzuigd’ en deels handmatig afgekrabt. Ed van der Togt van het ministerie van Defensie: “Je kunt je voorstellen wat voor een monnikenwerk dit geweest is.” Elke twee uur moetsen de werklui zichzelf ontsmetten, ondanks maskers en beschermende kleding. Op plaatsen met olievervuiling is de bodem soms tot tien meter diep uitgegraven door een specialistisch bedrijf, dat wanden en plafonds heeft gestut om de stabiliteit te garanderen. Veertien stortplaatsen zijn opgeruimd; de bergen troep steeds met kleine karretjes naar buiten gereden. Twee stortplaatsen zijn achter gebleven omdat de wanden niet stevig genoeg waren om ze leeg te ruimen. Tijdens de sanering die van 2003 tot 2010 heeft geduurd , is één dode gevallen bij een instorting.
Hoeveel de sanering precies heeft gekost, blijft geheim, maar Defensie zegt binnen het budget van 38.5 miljoen euro te zijn gebleven. De NAVO heeft volgens Ed van der Togt “een substantiële bijdrage” geleverd. Limburgs Landschap realiseert zich dat de enorme saneringsoperatie niet voor niets mag zijn geweest. “We voelen ons zeer verplicht om er iets moois van te maken”, zegt Ger Frenken. Het is de bedoeling om de Canerberg open te stellen voor publiek als een relict van de Koude Oorlog, liefs met oud-medewerkers als gidsen. Edmond Staal van Limburgs Landschap: “We gaan die Koude Oorlog weer beleefbaar maken, ook al is die sfeer van dat geheime hoofdkwartier nu helemaal weg. James Bond krijgen we niet meer onder de grond.
Lees ook:
Bron: Nieuwsblad
Mark Vos vindt de veiligheid in de mergelgrotten prioritair
Foto © Rudi Smeets
RIEMST - Op vraag van burgemeester Mark Vos (CD&V) wordt de druk op de pilaren mergelgrotten van Zichen en Kanne iedere dag elektronisch gemeten. Uit de eerste resultaten is gebleken dat de veiligheid van de bezoekers volledig gegarandeerd is.
Op dinsdagochtend 23 december 1958 vielen bij de instorting van de mergelberg Roosburg in Zichen achttien doden. Tot de ramp werkten in de ondergrondse champignonkwekerijen zo’n tweehonderd mensen en nog eens zoveel in de toeleverende bedrijfjes. De ingestorte kwekerijen behoorden tot de top in Europa en leverden ongeveer tachtig procent van de Belgische productie.
De instorting was volgens experts te wijten aan de zwakke pijlers, die systematisch verdund werden om het ondergrondse vervoer te vergemakkelijken. Het trauma was zo groot, dat bijna de volledige champignonkweek bovengronds ging.
De mergelgrotten bleven echter een toeristische attractiepool. Jaarlijks lokken ze 25.000 bezoekers naar Kanne en Zichen.
Omwille van de veiligheid dient de stabiliteit van de pilaren permanent gemeten te worden. ‘Tot voor kort gebeurde dat twee keer per jaar manueel’, zegt Mark Vos. ‘Een tijdje geleden hebben we elektronische extensometers geplaatst. Die meten om de zes uur de spanning van de plafonds en de druk op de pilaren.’
Labyrint
‘Uit de eerste resultaten is gebleken dat de veiligheid honderd procent gegarandeerd is. We merken wel dat de druk in de winter wat toeneemt, maar dat is normaal omdat de regenval dan iets zwaarder is. De toeristen moeten zich absoluut geen zorgen maken. Trouwens, de grotten kunnen alleen bezocht worden onder begeleiding van ervaren gidsen.’
Over het hele grondgebied van Riemst is er een grottenstelsel van 400 kilometer, maar het grootste gedeelte daarvan is gesloten voor het publiek. Daar zijn volgens Mark Vos twee verklaringen voor.
‘De eerste heeft te maken met veiligheid’, verduidelijkt hij. ‘Waar ook maar het minste vermoeden van instabiliteit is, hebben we de toegangen afgesloten. Zelfs als ze volledig stabiel waren, zou het onmogelijk zijn om ze open te stellen. Zo’n gangenstelsel is immers een dodelijk labyrint. Als je erin verdwaalt, is de kans zeer groot dat je er niet levend uitkomt. Zonder begeleiding van een ervaren grottenloper ga ik er voor geen geld van de wereld in.’
Vleermuizen
‘We willen ook voorkomen dat het unieke vleermuizenreservaat wordt aangetast. Omdat de nieuwsgierigheid van heel wat mensen naar de geologische en historische rijkdom van de grotten groot is, wordt binnenkort een boek uitgegeven. De vzw Gronoma, een studiegroep die ondergrondse kalksteengroeven onderzoekt, heeft het gangenstelsel in kaart gebracht. Er werden ook foto’s gemaakt van de talrijke opschriften en tekeningen die in de loop der eeuwen werden aangebracht. Zeer interessant. Om het boek te promoten, gaan we speciale rondleidingen organiseren.’
bron: Kerststad Valkenburg
De oudste en grootste ondergrondse kerstmarkt van Europa 18 november t/m 23 december 2011
De 26e kerstmarkt in de Gemeentegrot van Valkenburg aan de Geul is de grootste en oudste ondergrondste kerstmarkt van Europa. U zult verrast zijn door de mooie settings en decors, die harmonisch overgaan in stands met mooie kerst- en cadeauartikelen. De ruime en lange gangen, die deze Gemeentegrot typeren nodigen de bezoekers uit voor een urenlang verblijf in een muzikale en met uitstekende voorzieningen uitgeruste kerstgrot.
Openingstijden 2011
- Ma. t/m vrij. van 12.00 – 21.00 uur
- Za. en zo. van 10.00 tot 21.00 uur
- Vr. 23 december 10.00 tot 18.00 uur
Entreeprijzen 2011
- Kinderen tot 12 jaar € 2,00 p.p.
- Kinderen tot en met 4 jaar krijgen gratis toegang.
- Inwoners van Valkenburg a/d Geul betalen € 2.00 p.p. op vertoon van een geldig legitimatiebewijs.
- Voor gezelschappen van dan 30 personen en meer kennen wij een kortingsregeling. Op verzoek wordt u daarvan in kennis gesteld.
- Aan de kassa’s kennen wij nagenoeg geen wachttijden. Doordat de markt voor de bezoekers ruim van opzet is, kunnen wij op elk moment (ook in de drukke weekends) voldoen aan de soms grote bezoekersstroom.
- Honden niet toegestaan
Bezoekadres
Gemeentegrot
Cauberg 4
6301 BT Valkenburg aan de Geul
Parkeren bij de kerstmarkt
Tijdens de kerstmarkt kan het wat drukker dan gebruikelijk zijn in Valkenburg. Parkeren kan je het best doen op de speciaal aangegeven parkeerplaatsen die maximaal 10 minuten van de grot vandaan liggen.
Voor informatie
Tel./Fax: +31 (0)43 6013060
Fax: +31 (0)43 6010016
Website: www.kerstmarktgemeentegrot.nl
Ondergrondse kerstmarkt Valkenburg 2011
