Bron: het Limburgs Dagblad van 22 oktober 2011
Door: René Willems

Historicus Jacquo Silvertant uit Valkenburg presenteert volgende maand een nieuw boek over de oorlogstijd in Zuid-Limburg. In ‘Codenaam Seehahn‘ beschrijft hij de geschiedenis van de oorlogsfabrieken van de Duitsers in de mergelgroeves in het Geuldal.

betonnen oorlogsconstructie voor de Bronsdaelgroeve

Grootvaders vertellen het verhaal nog altijd graag als ze met hun kleinkinderen langs de Geul van Houthem naar Meerssen wandelen. Die vreemde, betonnen pijlers voor de grotten hadden ooit een lanceerinrichting voor de V2 moeten worden, de beruchte ‘vliegende bommen’ van de nazi’s. Van hieruit wilde Adolf Hitler het verre Londen bombarderen.
“Onzin”, zegt Jacquo Silvertant. “Ik heb dat verhaal ook vaak gehoord, maar het kan niet kloppen: bij de bevrijding van Valkenburg in september 1944 verkeerde de V2 nog in een experimentele fase. Die legende is waarschijnlijk in stand gebleven omdat ze veel spannender is dan het werkelijke verhaal over de Duitse oorlogsindustrie in het Geuldal. En mensen geloven nu eenmaal liever een spannend fantasieverhaal dan het nuchtere relaas hoe het werkelijk was.”
In zijn nieuwe boek ‘Codenaam Seehahn’, dat volgende maand verschijnt, beschrijft Silvertant wat zich in die korte periode werkelijk heeft afgespeeld in de mergelgrotten van Valkenburg en Geulhem. Het is, zoals de ondertitel al aangeeft, de ‘geschiedenis van de Duitse onderaardse oorlogsfabrieken’. Wat, ook als het is ontdaan van alle romantiek, een meer dan spannend verhaal oplevert.

Wat spookten de Duitsers uit in die mergelgrotten langs de Geul en de Jeker?
“Aan het einde van de oorlog namen de geallieerde bombardementen op Duitse steden toe. Veel fabrieken die voor de Duitse oorlogsindustrie werkten, waren in puin geschoten. Daarom zochten de nazi’s overal in het Derde Rijk naar ondergrondse ruimten waar de getroffen bedrijven een nieuwe start konden maken, beveiligt tegen luchtaanvallen. Het is niet verwonderlijk dat ze hun oog daarbij ook lieten vallen op de mergelgrotten in Valkenburg en de Cannerberg in Maastricht. Die uitgebreide gangenstelsel lagen diep onder de grond, waarmee ze nagenoeg onkwetsbaar waren: bij een aanval vanuit de lucht zou hooguit de ingang vernield kunnen worden. Een veiligere plek was nauwelijks te vinden.”

Konden de Duitsers die grotten zo in gebruik nemen?
“Op zich wel. Maar er moest natuurlijk wel nog het een en ander gebeuren voordat de bedrijven er konden gaan produceren. Daarvoor zorgde de Organisation Todt, Hitlers bunkerbouwers. De mergelgangen werden verstevigd met beton en cement. Vervolgens werden leidingen aangelegd: licht en water. Uit latere verslagen weten we dat het om bijzonder moderne fabrieken ging, uitgerust met de nieuwste technische snufjes. Voor de medewerkers waren er bijvoorbeeld wasruimtes, wat in die tijd heel vooruitstrevend was. dat verklaart ook waarom juist die grotten tijdens de bevrijding zo in trek waren als schuilplaats voor de inwoners van Valkenburg: zij wisten dat ze daar licht en stromend water hadden!”

Welke bedrijven streken neer in die onderaardse fabrieken?
“Bedrijven konden daar gewoon op inschrijven. Je komt in de lijstjes vrijwel alle grote firma’s uit die tijd tegen: BMW, maar ook Fokker en Philips. Overigens bedienden die zich meestal van schuilnamen; formeel hadden die fabrieken heel andere namen, maar in de praktijk waren dat dochter-bv’s. Het voordeel daarvan was dat de bedrijven zelf buiten beeld bleven.

Het verhaal dat in het Geuldal V1′s o V2′s werden gebouwd, klopt volgens u niet. Wat werd dan wel gemaakt in die grotten?
“In de Bronsdaelgroeve bij Geulhem werden vliegtuigmotoren van het type BMW 801 gerepareerd. Die motoren waren bestemd voor het nieuwste vliegtuig van de nazi’s, de Junker 388. In de Barakkenberg, iets verderop, was een fabriek voor munitie. In de Heidegroeve aan de Plenkertstraat in Valkenburg maakte Philips, dat in Aken was gebombardeerd, onder de naam Wernermaatscahppij radiolampen en tl-buizen, Verder werd de Gemeentegrot in Valkenburg in gereedheid gebracht voor de productie van boordwapens en de Roebroekgroeve aan de Daalhemerweg werd gebruikt voor de opslag van materiaal. de enige plek waar de Duitsers wel aan hun ‘Vliegende Bommen’ werkten, was de Cannerberg in Maastricht”.

Waar haalden de Duitsers het personeel voor die fabrieken vandaan?
“Het ging vaak om dwangarbeiders of gevangenen uit de concentratiekampen. dat werkvolk – het ging alles bij elkaar om zeker 2500 mensen – werd gehuisvest in barakken die in de buurt van de grotten werden neergezet. De vakmensen, die wat meer bewegingsvrijheid genoten, logeerden in hotels of pensions in Valkenburg. Maar zeker in de beginperiode huurden de Duitsers ook plaatselijke aannemers in die met hun vaste personeel in de grotten werkten.”

Opschrift Duitse militair Zonneberg 1942

Hoe reageerde de plaatselijke bevolking daarop? Het verhaal gaat dat de betonnen constructie voor de ingang van de Bonsdalgroeve bewust een paar centimeter te laag werd gebouwd, zodat de treinen van de Duitsers er niet onder pasten. Is dat waar?
“Nee, ook dat klopt niet. De treinen zouden die tunnel niet inrijden, maar ervoor stoppen. Het had dus geen enkele zin gehad om de boel zo te saboteren. Bovendien hadden ze daar waarschijnlijk ook niet de kans toe gekregen. de leiding over dat werk was in handen van de Duitsers, die hadden heus wel ingegrepen als het werk niet volgens hun bouwtekeningen was uitgevoerd. Ik vrees dat saboteurs het niet hadden overleefd.”

Hoe komt het dat het verhaal van de oorlogsfabrieken in de grotten na de bevrijding zo radicaal veranderd is?
“Mensen hoorden liever het geromantiseerde verhaal met alle opsmuk die erbij hoort, dan de rauwe werkelijkheid. Zeker in een toeristenplaats als Valkenburg”.

U vertelt wel dat rauwe, nuchtere verhaal.
“Ik ben historicus. Het is mijn taak om te vertellen hoe het werkelijk in elkaar zat. Ook als dat minder vleiend is voor Valkenburg”.

‘Codenaam Seehahn‘ verschijnt eind november. Bestellen kan per email; silvertant.erfgoedprojecten@gmail.com. Bij voorintekening voor 15 november bedraagt de prijs € 17.95
Meer info vind je ook via deze link: Nieuw boek onderaardse oorlogsfabrieken Geuldal

Meer weten over de Duitse bunkers in oorlogstijd, zie dan ook onderstaande links (diverse talen)

• Drittes Reich: Bunkerbau im Dritten Reich
• U-Anlagen & Bunker – Schatzsucher.de
• Bunker NRW