Bron: http://www.cobouw.nl/

Een groeve bij het Zuid-Limburgse Sibbe herbergt een van de meest waardevolle Nederlandse bouwschatten. De kalksteenblokken die mergelspecialist Fer Rouwet uit Ingber uit het gangenstelsel van de grot breekt, zijn volgens de Limburger “het allerbeste en duurzaamste bouwmateriaal”.

Mergel is een bouwstof die zich in miljoenen jaren in de bodem van het Zuid-Limburgse landschap heeft ontwikkeld. Het is een mengsel van klei en fijnverdeelde kalk dat is ontstaan door kleine diertjes met een kalkskelet die zijn doodgegaan en zich stapelden op de bodem van de zee. Al jaren wordt in Zuid-Limburg mergel gedolven. “Maar in de praktijk bleek dat de kwaliteit van de mergel te wensen overliet”, zegt eigenaar Fer Rouwet van het mergelspecialistenbedrijf uit Ingber. Door het grote gehalte aan kleimineralen bleek de mergel niet zo goed te cementeren als kalksteen, waardoor het makkelijker erodeert. “Veel mergel bleek rot.”

Zo niet de mergel die specialist Fer Rouwet delft uit de groeve bij Sibbe. Deze is van uitzonderlijk hoge kwaliteit. “De drukvastheid is 25 kilogram per vierkante centimeter of soms zelf meer. Het is een homogene substantie die goed bestand is tegen verschillende weersomstandigheden. Door de jaren heen zijn diverse soorten mergel als bouwstof afgevallen en bleven alleen de Sibber blokken over. Het is een geluk dat mijn voorouders juist op deze plek zaten.”

Kwaliteit

Door de zeer goede kwaliteit mergel worden de dertien werknemers van Fer Rouwet voor diverse bouwprojecten ingezet. Zo herstelt het bedrijf de historische kaden van de rivier de Geul in Valkenburg en restaureert het kastelen en kerken. Een bijzonder project is de consolidatie van de ruïne van Valkenburg. Rouwet werkt hier als onderaannemer in de afrondende fase. Jarenlang werkten aannemer en onderaannemer aan de mergelstenen ruïne ongeveer 150 meter hoogte. De medewerkers van Rouwet hebben loszittende of verrotte blokken uitgehakt en nieuwe blokken ingeboet.

De mergel wordt gedolven in blokken van gemiddeld zo’n 60 bij 120 centimeter. Vervolgens worden de kalksteen blokken met een elektrische zaag van 380 volt uit de tientallen kilometerslange gangen van de mergelgroeve gezaagd.

“Dit doen we pas sinds 1983 op deze manier. Daarvoor gebeurde alles met hamer en beitel. Sinds acht jaar worden de honderden kilo’s wegende blokken met een elektrische heftruck vervoerd.” De gemiddelde delfhoogte is 1,80 meter. Hierdoor is het niet mogelijk om met grote machines het bouwmateriaal uit de groeve te halen.

Modern

Hoewel mergel al miljoenen jaren in de Sibber bodem zit, zijn de blokken volgens Rouwet een modern bouwmateriaal. “Het blijkt zeer veelzijdig. Behalve voor veel restauratiewerk wordt het ook in nieuwbouw gebruikt. Mergel past goed bij betonnen of houten wanden en funderingen. Recentelijk hebben we een serre van mergel gemaakt. De opdrachtgever klaagde over continue condensvorming. Nadat we mergel met een dikte van 4 centimeter hadden aangebracht, was van condensvorming geen sprake meer. Bovendien blijken de poriën van mergel geluidwerend. Een extra voordeel.”

Stof die bij het breken van de mergel vrijkomt, kan gewoon worden ingeademd. “Andere bouwstoffen zouden kankerverwekkend zijn. Dat geldt niet voor mergel. Groot voordeel is bovendien dat mergel voor 91 procent uit kalk bestaat. Daarom kan het zaagsel over het land van de boeren of over de tuin worden gestrooid. Daar groeit gewoon gras overheen. We hebben geen afval, dus kun je stellen dat mergel een duurzaam product is.”

Naast Fer Rouwet is er nog een bedrijf, Mergelbouwsteen Kleijnen, dat gespecialiseerd is in werkzaamheden met mergelsteen. Ook Kleijnen delft de mergel uit de Sibber groeve. In de 140 tot 150 kilometer aan gangen zit nog voor vele decennia bouwmateriaal. Fer Rouwet verwacht dat de toekomst van mergel daarmee verzekerd is. “Ten opzichte van andere gedolven bouwstoffen, heeft mergel veel voordelen. In tegenstelling tot andere bedrijven die delven, kunnen wij in de winter gewoon door met de werkzaamheden in de groeve. Het materiaal kunnen we opslaan in de loods en het afval kunnen we eenvoudig kwijt.”

Het specialistenbedrijf is niet de eigenaar van de groeve, maar mag er gebruik van maken. Om de bouwstof te mogen delven, hebben de bedrijven vier vergunningen nodig. Een gebruikersvergunning van de gemeente Valkenburg die eigenaar is van het gangenstelsel en vergunningen van het Staatstoezicht op Domeinen en het ministerie van Economie. “Maar de belangrijkste vergunning is de toestemming van de eigenaar van de bovengrond. Die moet minimaal voor vijftien jaar worden vastgesteld.”

De mergelspecialistenbedrijven richten zich voornamelijk op Limburg en het grensgebied in België en Duitsland. Sporadisch wordt mergel toegepast in projecten buiten het gebied dat bekend staat om zijn kalksteen bouwwerken. Een aantal jaren geleden voerde Rouwet veel elementen bij het koetshuis op Landgoed Lievendaal in Oud-Velsen bij IJmuiden uit met mergel. Het betrof een nieuwbouwproject met zwembad en sauna. “Maar dat is een uitzondering”, benadrukt Rouwet. Dat mergel eigenlijk alleen binnen de grenzen van Limburg wordt gebruikt, heeft volgens hem een puur praktische oorzaak. “Eerlijk gezegd hebben wij het zo druk met de projecten in ons gebied, dat wij nooit reclame hebben gemaakt voor de mergelstenen. Misschien dat we dat in de toekomst maar eens moeten doen.”